«Τεκτονική μετατόπιση στο κομματικό σύστημα» και «τη χειρότερη εκλογική ήττα εδώ και δεκαετίες» χαρακτήρισε ο καγκελάριος Μερτς το αποτέλεσμα των εκλογών στο τοπικό κοινοβούλιο της Σαξονίας-Άνχαλτ στις 6 Σεπτεμβρίου. Ο λόγος; Η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) υπερδιπλασίασε το προηγούμενο ποσοστό της (44%,), ενώ η CDU το υποδιπλασίασε (18%). Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), εταίρος στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, πήρε 9%, όπως και οι «Πράσινοι». Η BSW με 5% συμπληρώνει την πεντακομματική βουλή του κρατιδίου. Το ερώτημα ποιος θα σχηματίσει κυβέρνηση στη Σαξονία-Άνχαλτ παραμένει ανοιχτό. Το ενδιαφέρον πολιτικών αναλυτών σε όλο τον κόσμο εστιάζεται κύρια στις επιπτώσεις στη γερμανική πολιτική σκηνή.
Οι πρώτες αντιδράσεις ήταν ανάλογες ενός γεγονότος που δημοσκοπικά είχε προεξοφληθεί. Η άνοδος της AfD, αναμενόμενη εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια, δεν έκρυβε κανένα μυστήριο. Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ είχε προαναγγείλει το γειτονικό κρατίδιο της Σαξονίας τον Σεπτέμβριο του 2024. Τότε η AfD ήρθε δεύτερη, με διαφορά μόλις μίας μονάδας από την CDU (31,9% έναντι 30,6%). Μια δεκαετία τώρα καταγράφεται αύξηση της επιρροής της AfD, γεγονός που εντείνει την πίεση στα παραδοσιακά κόμματα, περιπλέκοντας ταυτόχρονα τη συζήτηση για το μέλλον της Γερμανίας.
Ωστόσο η CDU και η βαυαρική της πτέρυγα CSU έχουν και ιδιαίτερους λόγους να ανησυχούν για την άνοδο της AfD, η οποία προέρχεται από τον δικό τους πολιτικό χώρο. Σημαντικό τμήμα του εκλογικού τους σώματος έχει στραφεί προς την «Εναλλακτική». Ο Μερτς δηλώνει... «Φυσικά, θα πρέπει να υπάρξουν συνέπειες»! Αλλά ποιες θα είναι αυτές παραμένει αβέβαιο. Κάποια σενάρια μιλούν για αλλαγή καγκελάριου.
Για τους εταίρους της CDU στον κυβερνητικό συνασπισμό η κατάσταση είναι εξίσου δραματική. Όπως γράφει η Die Welt, βουλευτές της κοινοβουλευτικής ομάδας του SPD συζητούν το ενδεχόμενο αλλαγής της πολιτικής πορείας όσον αφορά τη Ρωσία και την Ουκρανία. Ωστόσο, προς το παρόν, η πλειονότητά τους τάσσεται υπέρ της διατήρησης της σημερινής πολιτικής. Συνολικά το πολιτικό κατεστημένο έχει την τάση να υποβαθμίζει την επιρροή της AfD, εκτιμώντας ότι αντανακλά απλά τη δυσαρέσκεια των κατοίκων των ανατολικών κρατιδίων απέναντι στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
Η τακτική της AfD είχε τα γνωστά στοιχεία: Άξονας, η αντιμεταναστευτική ρητορική και η αποκατάσταση φθηνών ενεργειακών ροών από τη Ρωσία. Ωστόσο στη Σαξονία-Άνχαλτ η AfD εστίασε ειδικά σε μια «αντι-Μερτς» τακτική. Γνωρίζοντας ότι ο καγκελάριος θα επιμένει στο «τείχος» αποκλεισμού της, κατανάλωσε αρκετό χρόνο προπαγάνδας καταγγέλλοντας υποψήφιους της CDU ως «μεταμφιεσμένους αριστερούς», επειδή προτιμούν να συνεργάζονται με αριστερά κόμματα. Μάλιστα ακούγεται ότι προσπαθεί να ωθήσει σε «αποστασία» συντηρητικούς βουλευτές για να κυβερνήσει στο κρατίδιο!
Σίγουρα το μεταναστευτικό δεν ήταν η μοναδική αιτία που άνοιξε τον δρόμο στην AfD. Έχουν περάσει 36 χρόνια από την επανένωση της Γερμανίας, όμως εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό χάσμα μεταξύ του ανατολικού και του δυτικού τμήματος της χώρας. Σήμερα η δεινή κατάσταση της χώρας, η ενίσχυση αντιλαϊκών πολιτικών, η στρατιωτικοποίηση της βιομηχανικής παραγωγής, το κλείσιμο επιχειρήσεων, η «αναδιάρθρωση-μαζικές απολύσεις» μεγάλων επιχειρήσεων (όχι μόνο λόγω της απώλειας της ρωσικής ενέργειας, αλλά και από τον οξυνόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό) οδηγούν σε ακόμα μεγαλύτερη διεύρυνση αυτού του χάσματος.
Βασικά οι εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν κατέδειξαν μόνο το στρατηγικό δίλημμα που αντιμετωπίζει η CDU, αλλά το ίδιο το γερμανικό κατεστημένο μετά την «ανατίναξη» της «νέας Οστπολιτίκ». Η Γερμανία επιδιώκει να μπει στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό παιχνίδι με αξιώσεις, αλλά το θέμα είναι «πώς»; Θα είναι παίκτης ή «μπάλα»;
Τα σημερινά κυβερνητικά πλάνα θέλουν η Bundeswehr να έχει γίνει ο ισχυρότερος στρατός στην Ευρώπη. Ο Μερτς πρόσφατα δήλωσε ότι η Γερμανία θα έκανε καλά να αποκτήσει τα δικά της πυρηνικά όπλα. Αλλά σε ποιο πλαίσιο αναφέρεται; Νατοϊκό, ευρωπαϊκό, αυτόνομο; Γνωρίζει πολύ καλά ότι η Ρωσία δεν πρόκειται να επιτεθεί στη Γερμανία. Άρα αναφέρεται σε ένα διευρυμένο πλαίσιο ή του ΝΑΤΟ ή της ΕΕ.
Σύμφωνα με αυτή την οπτική, το ζήτημα αφορά περισσότερο ένα ενδεχόμενο σενάριο κατά το οποίο η Γερμανία και οι σύμμαχοί της θα επιχειρούσαν να επιτεθούν στη Ρωσία. Πάντως οι αναφορές για πόλεμο με τη Ρωσία ώς το 2030 είναι συνεχείς. Το ερώτημα είναι, πόσο στα αλήθεια αυτό φοβίζει τους Γερμανούς; Στα ανατολικά κρατίδια το ποσοστό είναι μικρότερο από 40%. Στα δυτικά, το ποσοστό των πολιτών που υποστηρίζει αυστηρότερες κυρώσεις κατά της Ρωσίας είναι περίπου 55% με τάσεις μείωσης.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, όπως αναμενόταν, δηλώνει ικανοποιημένος από τη νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, προκαλώντας αντιδράσεις από πλευράς γερμανικής ηγεσίας. Στην πραγματικότητα ο Τραμπ πιέζει όχι μόνο τη Γερμανία, αλλά όλη την Ευρώπη. Θέλει να τη γονατίσει και μετά να έρθει να τη σώσει. Έχει ξανασυμβεί κάτι τέτοιο.
Τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα εξακολουθούν να εφαρμόζουν τη λεγόμενη «υγειονομική ζώνη» απέναντι στην AfD, αποκλείοντας συνεργασία μαζί της. Το μόνο κόμμα που δεν έχει αποκλείσει πλήρως κάποια μορφή συνεργασίας είναι η Συμμαχία Sahra Wagenknecht (BSW).
Όμως όσο η AfD αυξάνει το εκλογικό της ποσοστό τόσο δυσκολότερο γίνεται για το πολιτικό σύστημα να αγνοήσει την επιρροή της. Τι θα κάνει το γερμανικό πολιτικό κατεστημένο αν η μέχρι σήμερα στρατηγική του «τείχους προστασίας» αποδειχθεί ανεπαρκής να αντιμετωπιστεί η AfD; Η επιλογή (που συζητιέται παρασκηνιακά) συμπερίληψης της ακροδεξιάς στη «συστημική κανονικότητα» έχει ένα επικίνδυνο επιχείρημα: ότι η σημερινή ακροδεξιά είναι σαφώς διαφοροποιημένη από τον φασισμό και τον ναζισμό του Μεσοπολέμου! Όμως τόσο ο φασισμός όσο και ναζισμός ήλθαν στην εξουσία τότε με «κανονικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες»!
Πάντως, ο πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Wüst, ανοίγει ευθέως τη συζήτηση για τα επόμενα βήματα της CDU. Προτείνει «να εξεταστεί η AfD -ως προς τους στόχους της που θεωρούνται αντίθετοι προς το Σύνταγμα– και μετά να αποφασίσουμε». Ο Μερτς έχει απορρίψει την ιδέα μιας απαγόρευσης της AfD γιατί, πέρα από νομικές, έχει και σοβαρές πολιτικές συνέπειες. Ωστόσο, η σκληρή στάση του Wüst απέναντι στην AfD (που τη χαρακτηρίζει «ναζιστικό κόμμα») αποκτά ακόμη μεγαλύτερο πολιτικό βάρος, αφού θεωρείται ο πιο πιθανός διάδοχος του Μερτς σε περίπτωση που ο τελευταίος αναγκαστεί να αποχωρήσει.
Η πίεση στον Μερτς είναι βέβαιο ότι θα αυξηθεί τις επόμενες εβδομάδες, καθώς γίνονται εκλογές σε δύο ανατολικές περιοχές αύριο, 20 Σεπτεμβρίου. Η CDU οδεύει προς σαφή ήττα στο κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, όπου η AfD προηγείται όλων των άλλων κομμάτων. Στο Βερολίνο είναι διαφορετική η εικόνα, αλλά εκεί το κόμμα του έχει πρόβλημα και από τα αριστερά. Ακολουθούν την επόμενη χρονιά, ακόμη τέσσερις πολιτειακές εκλογές.
Μέχρι τώρα το πολιτικό κατεστημένο εκτιμά ότι οι ανατροπές σε τοπικό επίπεδο δεν μεταφέρονται άμεσα σε εθνικό επίπεδο, όπου οι υποψήφιοι πρέπει να προσελκύσουν ένα ευρύτερο τμήμα του εκλογικού σώματος. Αυτό ισχύει ώς ένα βαθμό, ωστόσο το γενικότερο κλίμα δεν ευνοεί τέτοιους εφησυχασμούς.
Για χρόνια, η ακροδεξιά της Ευρώπης φαινόταν να επιλέγει «μετριοπάθεια» για να βγει από το περιθώριο. Αυτή είναι σε γενικές γραμμές η πορεία που ακολούθησαν η Ιταλίδα Μελόνι και η Γαλλίδα Λεπέν. Η πρώτη είναι ήδη στο τιμόνι της Ιταλίας. Η δεύτερη, αφού για χρόνια προσπαθεί να «αποδαιμονοποιήσει» το κόμμα της, εγκαταλείποντας τις εκκλήσεις για έξοδο από την ΕΕ και αποστασιοποιώντας το από τη Ρωσία, φιλοδοξεί το ίδιο.
Όπως φαίνεται, η άνοδος της AfD αντηχεί πολύ πέρα από την ανατολική Γερμανία. Για τις άρχουσες ευρωπαϊκές ελίτ, το φόβητρο της ακροδεξιάς ήταν βολικό, άσχετα αν οι θέσεις της υιοθετούνταν από το «δημοκρατικό τόξο». Ωστόσο, η εκλογική άνοδος της AfD υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρχει μια τρίτη επιλογή προς… «αντιγραφή»: ακροδεξιός ριζοσπαστισμός και εξουσία! Στη Γαλλία, ο φανατικός ακροδεξιός Ζεμούρ προσπάθησε να υπερκεράσει τη Λεπέν. Στην Ιταλία, ο πρώην στρατηγός Βανάτσι αμφισβητεί τη Μελόνι από την ακροδεξιά πτέρυγά της.
Το κατά πόσον ο ακροδεξιός ριζοσπαστισμός της AfD θα αποτελέσει μια «νικηφόρα συνταγή» εκτός των προπυργίων της στην ανατολική Γερμανία παραμένει προς το παρόν ανοιχτό ερώτημα.
ΧΒ
