Ένας αντιδραστικός επικίνδυνος ανταγωνισμός
Ανάμεσα σε δύο πολεμικά θέατρα
Να χτυπήσουμε το δηλητήριο του εθνικισμού
Ένας αντιδραστικός επικίνδυνος ανταγωνισμός
Δεκαετίες τώρα, οι άρχουσες τάξεις Ελλάδας και Τουρκίας ανταγωνίζονται πάνω σε μια σειρά ζητήματα στις περιοχές των συνόρων τους, με μια κοινή ωστόσο επιδίωξη: την αναβάθμιση της μιας έναντι της άλλης, το κέρδισμα πόντων στη μεταξύ τους σχέση, την ανάληψη ρόλων για λογαριασμό των ιμπεριαλιστών της Δύσης και βασικά των Αμερικανών. Πρόκειται για αστικές τάξεις εξαρτημένες πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά από τις ΗΠΑ, με επιπλέον στοιχείο την ελληνική πολιτικοοικονομική εξάρτηση και από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ελλάδα και Τουρκία είναι μέλη του ΝΑΤΟ με τις ανάλογες υποχρεώσεις, διατηρούν ΝΑΤΟϊκές βάσεις στα εδάφη τους, ενώ εντάσσονται με τον τρόπο τους στα τεκταινόμενα της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων, της Εγγύς και Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο ανταγωνισμός τους αυτός έχει αντιδραστικά και αντιλαϊκά χαρακτηριστικά, ενώ έχει οδηγήσει σε πολέμους και εισβολές τόσο στο απώτερο όσο και στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν (μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή, πραξικόπημα, εισβολή και κατοχή τμήματος της Κύπρου). Στις αντιθέσεις τους αυτές, οι λαοί -ελληνικός, τουρκικός, κουρδικός, κυπριακός- αντιμετωπίζονται ως αναλώσιμοι και όργανα προώθησης των συμφερόντων τους. Δεν ρωτήθηκαν ποτέ και ούτε πρόκειται να ερωτηθούν σε περίπτωση που οι περιστάσεις απαιτήσουν νέες αιματοχυσίες. Οι μαξιμαλισμοί και οι μωροφιλοδοξίες είναι κοινό στοιχείο και των δύο ολιγαρχιών του πλούτου και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου Πελάγους. Ανάλογα με τις συγκυρίες και τις «ευκαιρίες» που εκτιμά πως παρουσιάζονται η κάθε πλευρά, εμφανίζεται πότε επιτιθέμενη και πότε αμυνόμενη.
Για να μείνουμε μόνο στα πιο πρόσφατα, χωρίς να παραγνωρίζουμε τα υπόλοιπα, όπως τα μειονοτικά, τα θρησκευτικά ή την εργαλειοποίηση κι από τις δύο πλευρές του προσφυγικού-μεταναστευτικού, το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν το κατ’ εξοχήν μήλον της έριδος της περιόδου. Η αντιπαράθεση δεν είναι καθόλου προσχηματική, όπως αφήνουν να εννοηθεί ορισμένες τοποθετήσεις. Πρόκειται για ζητήματα που άπτονται με έναν άμεσο τρόπο της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων κάθε πλευράς και στα οποία και οι δύο δείχνουν άκαμπτες. Επικαλούνται το Διεθνές Δίκαιο και προβαίνουν αμφότερες σε μονομερείς ενέργειες με στόχο τη δημιουργία τετελεσμένων.
Η ντόπια άρχουσα τάξη θεωρεί το Αιγαίο στο σύνολό του ελληνική λίμνη. Διακηρύσσει ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Επομένως η Τουρκία πρέπει να περιοριστεί κοντά στα παράλια του ηπειρωτικού της εδάφους. Η τουρκική αστική τάξη εξαφανίζει τα νησιά από τον χάρτη. Δεν δέχεται υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ γι’ αυτά, ενώ δεν αναγνωρίζει ελληνική κυριαρχία σε όσα δεν αναφέρονται ρητά ως ελληνικά από διεθνείς συμβάσεις. Παράλληλα, ζητά αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου.
Το ζήτημα της Κύπρου, από την άλλη μεριά, έχει πυροδοτήσει σωρεία διενέξεων επί πολλές δεκαετίες. Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία, μετά την πολιτικοστρατιωτική ήττα της πρώτης το 1974, συντάσσεται με τη «λύση» της λεγόμενης διζωνικής-δικοινοτικής ομοσπονδίας, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ. Η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή πλευρά προωθούν τη «λύση» των δύο κρατών. Οι δύο θέσεις κατ’ αρχάς δεν τέμνονται. Περίοδοι συνομιλιών εναλλάσσονται με περιόδους κατάρρευσης των διαπραγματεύσεων κι έτσι η de facto διχοτόμηση (πράγμα που συμφέρει τους ιμπεριαλιστές και ιδιαίτερα τους Αμερικάνους, που τη χρειάζονται ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» τους στην περιοχή) καλά κρατεί. Τα κατά καιρούς σχέδια επιχειρούν να μετατρέψουν τη διχοτόμηση και σε de jure.
Τα επονομαζόμενα θαλάσσια πάρκα και το περιβόητο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ έχουν ανεβάσει κατακόρυφα την αντιπαράθεση. Η ανακήρυξη του ελληνικού εκτεταμένου πάρκου στο κεντρικό Αιγαίο ακολουθήθηκε από την αντίστοιχη των τουρκικών, του ενός στο βόρειο και του άλλου στο νότιο Αιγαίο, που «εξαφανίζει» το Καστελόριζο. Κάθε πλευρά προσπαθεί να διαμορφώσει τετελεσμένα που η αντίπαλη πλευρά δεν αναγνωρίζει. Τα «ήρεμα νερά» έδωσαν τη θέση τους σε φουρτούνες. Ο λεκτικός και διπλωματικός πόλεμος βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη. Στο τουρκικό casus belli, εσχάτως κι από «ελληνικές διπλωματικές πηγές», διατυπώθηκε η πρόθεση επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης. Όσο για το καλώδιο, η γαλλική Meridiem δεν είναι βέβαιο ότι θα έχει την ευκαιρία να συνεχίσει τις εργασίες από εκεί που αφέθηκαν στα ανοιχτά της Κάσου, μετά την παρέμβαση τουρκικών πολεμικών πλοίων.
Σε όλο το πλέγμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων-αντιθέσεων, καθοριστικός είναι ο ρόλος τού ιμπεριαλιστικού παράγοντα. Σε αυτόν στηρίζονται οι όποιες κινήσεις ένθεν κακείθεν, τον λαμβάνουν υποχρεωτικά υπόψη, προσπαθούν να πλασαριστούν στις επιδιώξεις του, με τα ανάλογα φυσικά κόστη και οφέλη. Και οι δύο πλευρές βαυκαλίζονται ότι μπορούν να «αξιοποιούν» τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις, ενώ στην ουσία γίνονται ενεργούμενα του δικού του σχεδιασμού σε πολεμικό, οικονομικό, ενεργειακό, γεωστρατηγικό επίπεδο. Στην πραγματικότητα, δεν ελέγχουν πλήρως τον αντιδραστικό τους ανταγωνισμό, ενώ είναι έρμαια ιεραρχήσεων, μετατοπίσεων και επιδιώξεων, ανάλογα με τα συμφέροντά τους, των ιμπεριαλιστών που κανοναρχούν τις εξελίξεις, και ιδίως των ΗΠΑ.
Όσο αυτά τα ζητήματα μένουν στα χέρια του ιμπεριαλισμού και των αστικών τάξεων, τίποτε το θετικό δεν μπορεί να προκύψει για τους λαούς. Αντίθετα, η κατάσταση θα γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη γι’ αυτούς. Η διέξοδος βρίσκεται στο κοινό μέτωπο, στον κοινό αγώνα του ελληνικού, του τουρκικού, του κουρδικού και του κυπριακού λαού (Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) για την ανάπτυξη του αντιπολεμικού, αντιιμπεριαλιστικού και αντιεθνικιστικού κινήματος.
Ανάμεσα σε δύο πολεμικά θέατρα
Ελλάδα και Τουρκία, δύο χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, έχουν την ατυχία να γειτνιάζουν στα δύο πολεμικά επίκεντρα της περιόδου: στην παγκόσμιας εμβέλειας σύγκρουση Δύσης-Ρωσίας στο έδαφος της Ουκρανίας, βασικό εργαστήριο της ιμπεριαλιστικής προετοιμασίας των όρων ενός Γ΄ παγκοσμίου πολέμου, και στον πόλεμο ΗΠΑ/Ισραήλ-Ιράν στη Μέση Ανατολή. Το γεγονός αυτό υποχρεώνει τις δύο αστικές τάξεις, τις κυβερνήσεις και τα κράτη τους να κινούνται με τρόπο που αφενός μεν θα λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα της στρατηγικής πολεμικής συμμαχίας στην οποία συμμετέχουν (ΝΑΤΟ), αφετέρου θα προσπαθεί να προσδώσει πολιτικά-οικονομικά οφέλη στις ίδιες. Με λιγότερες δυνατότητες ευελιξίας η ελληνική ελίτ και περισσότερες η τουρκική, ξετυλίγουν τον αντιδραστικό ανταγωνισμό τους και σε αυτό το επίπεδο.
Οι επιταγές των ΗΠΑ-ΝΑΤΟ είναι αυτές που δεν μπορούν να προσπεραστούν. Στη σημερινή φάση που όλα τα «σφυριά» της ιμπεριαλιστικής Δύσης απαιτείται να χτυπούν την ιμπεριαλιστική Ρωσία, δεν υπάρχει περιθώριο για διασάλευση της συνοχής τής νοτιοανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας. Εξ ου και η απαίτηση των Αμερικάνων να πέφτουν οι τόνοι αντιπαράθεσης, να παραμένουν ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας και να εντάσσονται ολοκληρωτικά οι δύο άρχουσες τάξεις στον πολεμικό τους βηματισμό. Κάτι που δεν επιτυγχάνεται πάντοτε, βέβαια, κυρίως από τουρκικής πλευράς, μιας και η γειτονική χώρα διεκδικεί ρόλο περιφερειακής δύναμης στην περιοχή.
Ωστόσο, οι αντιθέσεις τους είναι τόσο βαθιές που, στο πλαίσιο της ιμπεριαλιστικής τους εξάρτησης και της αέναης προσπάθειας να αποσπάσουν πόντους από τους προστάτες τους, διαμορφώνουν το έδαφος έως και για πλήρως αντιθετικές κινήσεις. Οι στρατηγικές συμμαχίες που συνάπτουν, όπως θα δούμε παρακάτω, σε αυτό το συμπέρασμα μας οδηγούν.
Η Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Πακιστάν, Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας -και με την προσπάθεια να προσεταιριστεί η Αίγυπτος- είναι μια κίνηση πολλαπλασιασμού των δυνατοτήτων των τριών χωρών, κάτω από τα κενά και την εμφανή αδυναμία των Αμερικανών να επιβάλουν τη θέλησή τους στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και σε πλήρη αντιδιαστολή τόσο με το Ιράν όσο και με το Ισραήλ. Αυτή, στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών αντιπαραθέσεων που εξετάζουμε, κραδαίνεται ως αντίβαρο στους τριμερείς άξονες που, καθ’ υπόδειξη των ΗΠΑ, συμμετέχει η Ελλάδα – Ελλάδα/Κύπρος/Ισραήλ, καθώς και τους άτυπους Ελλάδα/Κύπρος/Αίγυπτος και Ελλάδα/Κύπρος/Ιορδανία.
Η αντιδραστική στρατηγική συμμαχία της Ελλάδας με το κράτος δολοφόνο του Ισραήλ, τον σφαγέα του παλαιστινιακού λαού, η ανάπτυξη των στρατιωτικών, ενεργειακών και οικονομικών σχέσεων μαζί του εκλαμβάνονται από την Άγκυρα (ιδιαίτερα μετά τη συμφωνία για τον εναέριο θόλο στο Αιγαίο) ως προσπάθεια περικύκλωσής της. Κάτι ανάλογο αισθάνεται και η Αθήνα με τις σχέσεις Τουρκίας-Αλβανίας/Κοσόβου ή, ακόμη περισσότερο, με το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Κινήσεις του τελευταίου διαστήματος δείχνουν ότι υπάρχει το ενδεχόμενο αυτή ακριβώς η θαλάσσια περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου να βρεθεί στο επίκεντρο μιας πιο αναβαθμισμένης αντιπαλότητας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Πέραν του άμεσου επικίνδυνου ανταγωνισμού τους, ακόμη και «από σπόντα» Τουρκία και Ελλάδα μπορεί να βρεθούν στο μάτι μιας πολεμικής σύγκρουσης λόγω της συμμετοχής τους σε αντίπαλες στρατηγικές συμμαχίες, στον βαθμό που παροξύνεται -όπως όλα δείχνουν- η αντιπαλότητα μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Σειρά θεμάτων, όπως η επιρροή σε Συρία και Λίβανο, οι σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η στάση έναντι του Ιράν και, ασφαλώς, το Παλαιστινιακό, μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για… «θέρμανση» των σχέσεων.
Πλάι σε όλα αυτά, εκτυλίσσεται εδώ και δεκαετίες μια ακατάπαυστη κούρσα πολεμικών εξοπλισμών (ποιος θυμάται το αλήστου μνήμης 7 προς 10 της μεταπολίτευσης;) τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία, η υλοποίηση των οποίων ματώνει κυριολεκτικά τους δύο λαούς. Πολεμικά αεροπλάνα και πλοία, drones και εκτοξευτές πυραύλων, άρματα μάχης και κάθε είδους σιδερικά ανεβάζουν τον λογαριασμό σε δυσθεώρητα ύψη. Πρόκειται για δαπάνες «ανελαστικές και υποχρεωτικές» κατά την κρίση του πολιτικού προσωπικού των δύο χωρών, που «δικαιολογεί» τη διαρκή λιτότητα και την καταβύθιση του βιοτικού επιπέδου των δύο λαών. Ωστόσο, μόνο ως «κυριότητα» των χωρών αυτών δεν μπορεί να θεωρηθεί η κατοχή αυτών των οπλικών συστημάτων, με τη σχετική συζήτηση για τον «πηγαίο κώδικα» του ελληνικού θόλου να είναι αποκαλυπτική. Ή, παλαιότερα, τη διαπίστωση ότι οι ισχυρές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις έχουν τη δυνατότητα, μέσω δορυφόρων και ηλεκτρονικού πολέμου, να «αχρηστεύουν» τα πανάκριβα αυτά οπλικά συστήματα.
Όλα τα δεδομένα δείχνουν, επομένως, ότι, τόσο σε αυτοτελή βάση όσο και σε σχέση αλληλεξάρτησης με τα τεκταινόμενα στην περιοχή, ο ελληνοτουρκικός ανταγωνισμός αποτελεί έναν πραγματικό βραχνά για τους λαούς, από τον οποίο πρέπει να παλέψουν για να απεγκλωβιστούν με κάθε τρόπο. Τόσο σε περιόδους ειρήνης όσο και σε απευκταίου πολέμου!
Να χτυπήσουμε το δηλητήριο του εθνικισμού
Όλες οι αστικές τάξεις, με προεξάρχουσες τις ιμπεριαλιστικές (π.χ. ΗΠΑ: Make America Great Again ή παραλλαγές του), πλασάρουν ένα εθνικιστικό και σοβινιστικό αφήγημα. Η άρχουσα τάξη της χώρας μας δεν αποτελεί εξαίρεση, αν και, ως βαθιά εξαρτημένη από τη Δύση, έχει παραχωρήσει τα πάντα στους Αμερικάνους κι Ευρωπαίους ιμπεριαλιστές. Είναι κι αυτό ένα φαινομενικά οξύμωρο της πολιτικής της. Τα αστικά κόμματα, μηδενός εξαιρουμένου, επενδύουν στον εθνικισμό. Το άσχημο είναι ότι και κόμματα που αυτοτοποθετούνται στο αριστερό φάσμα ακολουθούν μια πολιτική «ουράς» στο αντιδραστικό αυτό αφήγημα.
Σε σχέση με τα ελληνοτουρκικά, το μοτίβο που πλασάρεται εδώ και δεκαετίες είναι ότι «η Τουρκία είναι επιθετική και η Ελλάδα αμύνεται». Βέβαια, όλοι οι ακραιφνείς «πατριώτες κι Ελληναράδες» κάνουν πως ξεχνούν ότι στους δύο πιο σημαντικούς σταθμούς του αντιδραστικού αφηγήματός τους του προηγούμενου αιώνα – μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή / πραξικόπημα και τουρκική εισβολή και κατοχή τμήματος της Κύπρου – όλα ξεκίνησαν από αμιγώς επιθετικές ενέργειες της ελληνικής πλευράς. Οι… «αμυνόμενοι» βρέθηκαν… «επιτιθέμενοι»!
Το θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το σχετικό νομοσχέδιο που προωθεί η τουρκική ηγεσία, το casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 ναυτικών μιλίων που μετρά δεκαετίες τώρα, οι «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο, η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, η προκλητική ρητορική κ.ά., λένε, αποδεικνύει τους ισχυρισμούς τους. Όμως, τι διαφορετικό έχουν κινήσεις της ελληνικής πλευράς, όπως ο αποκλεισμός της Τουρκίας στα παράλια του ηπειρωτικού της εδάφους, οι 3μερείς που θέλουν να την πετάξουν έξω από την Ανατολική Μεσόγειο, η απόκτηση «λόγου» του Ισραήλ (μέσω της ελληνικής «ασπίδας») και στα δυτικά, πέρα από τα νότια, της Τουρκίας κ.ά.; Η απάντηση είναι γνωστή: η Ελλάδα «δικαιούται». Τα ίδια «δικαιώματα», ωστόσο, επικαλείται και η απέναντι πλευρά. Μαξιμαλισμοί και μωροφιλοδοξίες έχουν την τιμητική τους κι από τις δύο πλευρές.
Η ηγεσία του ΚΚΕ, απ’ τη μεριά της, δίνει «αέρα» και συμβάλλει στο εθνικιστικό αφήγημα της αστικής τάξης, όταν μιλάει μονόπαντα για επιθετικότητα της αστικής τάξης της Τουρκίας. Έχει φτάσει στο σημείο να «εγκαλεί» το ΝΑΤΟ για ανθελληνική συμπεριφορά και να κριτικάρει την ντόπια άρχουσα τάξη για πολιτική κατευνασμού και υποχωρητικότητας έναντι της Τουρκίας. Πρόκειται για κριτική στην αστική τάξη από τα δεξιά! Ρίχνει, έτσι, νερό στον μύλο του σοβινισμού και της τουρκοφαγίας, θυμίζοντας εθνικιστικά κόμματα και φυλλάδες. Να υπενθυμίσουμε ότι, επί σειρά ετών από το 1974 και μετά, υπερψήφιζε τις πολεμικές δαπάνες των προϋπολογισμών, στηρίζοντας την αστική και ιμπεριαλιστική πολιτική στον κρίσιμο αυτό τομέα. Σήμερα, προειδοποιεί: ο διαμοιρασμός και η συνεκμετάλλευση του Αιγαίου βρίσκεται στο «τέλος» του ελληνοτουρκικού αντιδραστικού ανταγωνισμού.
Με ανάλογο τρόπο στέκεται το Μ-Λ ΚΚΕ, ό,τι απέμεινε από την ΚΟΕ κ.ά. Συμπέρασμα; Η αστική τάξη είναι ανίκανη να προασπίσει τα «εθνικά δίκαια». Δηλαδή, τι θα έπρεπε να κάνουμε σε περίπτωση «λαϊκής εξουσίας»; Πόλεμο με την Τουρκία;
Το αντιπολεμικό, αντιιμπεριαλιστικό κίνημα, τόσο στο ενδεχόμενο ενός άδικου για τους λαούς ελληνοτουρκικού πολέμου όσο και σήμερα, σε συνθήκες ιμπεριαλιστικής «ειρήνης», οφείλει να θέτει στην πρώτη γραμμή την πάλη ενάντια στον εθνικισμό, με όποια μορφή κι αν εμφανίζεται αυτός. Από τα δεξιά ή από τα αριστερά. Από σεσημασμένους πατριδοκάπηλους ή από αριστερούς και κομμουνιστές.
