Η Συμφωνία της Μέκκα
Οι αιτίες, οι προσδοκίες, τα όριά της και ο ρόλος των ΗΠΑ
Προσπάθειες και δυνατότητες
Νέοι και παλιοί αγωγοί για παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ
Επιχείρηση «Οικονομικός Παρίας» των ΗΠΑ ενάντια στο Ιράν
Για την επίτευξη μιας νέας συμφωνίας ή και για κάτι μεγαλύτερο;
Έξι μήνες συμπληρώθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα από την έναρξη των βομβαρδισμών της 28ης του Φλεβάρη των ΗΠΑ- Ισραήλ ενάντια στο Ιράν. Οι κινήσεις του αμερικανικού ιμπεριαλισμού πέρασαν από «σαράντα κύματα» χωρίς να καταφέρουν να επιτύχουν τους στόχους τους: η στρατιωτική επιχείρηση «Epic Fury» («Επική Οργή») έδωσε την θέση της σε μια εύθραυστη πολεμική εκεχειρία (7/4) και στη συνέχεια στο «Μνημόνιο Κατανόησης» στις 12/6, που κατέρρευσε πριν περάσει η μεταβατική περίοδος των 60 ημερών, που αυτό προέβλεπε για την επίτευξη μια οριστικής συμφωνίας. Έτσι φτάσαμε στην ανακοίνωση του Τραμπ και του Υπουργού Οικονομικών Μπέσεντ στις 20/8 της επιχείρησης οικονομικού στραγγαλισμού του Ιράν με βαρύγδουπες αναφορές σε «οικονομική D- day», σχετίζοντας την δηλαδή με την απόβαση των ΗΠΑ στη Νορμανδία στον Β’ ΠΠ, και τελικά στην επίσημη προώθησή της με την επωνυμία «Economic Outcast» («Οικονομικός Παρίας»).
Είναι προφανές πως η προσφυγή στον οικονομικό πόλεμο συνιστά μια σαφή ομολογία της αποτυχίας των ΗΠΑ να πετύχουν τους στόχους τους με τους βομβαρδισμούς. Επιπλέον αντανακλά την αμφισημία της διοίκησης Τραμπ που, μετά από πολλά μπρος- πίσω, υπέγραψε μια προκαταρκτική συμφωνία («Μνημόνιο Κατανόησης») με στόχο μια αξιοπρεπή διέξοδο από την κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει, για να την υπονομεύσει και τελικά να την ακυρώσει μιας και δεν ήταν ικανοποιημένη με τα όσα προέβλεπε αυτή!
«Οικονομικός παρίας»: τα αβαντάζ και οι κίνδυνοι για τις ΗΠΑ
Ο «οικονομικός στραγγαλισμός» που εξαγγέλθηκε παρά το γεγονός πως δεν έχουν διασαφηνιστεί μια σειρά πλευρές του, βάζει σαν στόχο να περιοριστούν δραστικά τα έσοδα και οι δυνατότητες χρηματοδότησης του Ιράν ώστε το κόστος να γίνει για αυτό δυσβάσταχτο. Η κυβέρνηση Τραμπ εξήγγειλε λοιπόν πως θα κλείσει κάθε οικονομική δίοδο από και προς το Ιράν σε όλα τα επίπεδα: από τις πωλήσεις πετρελαίου και τις τραπεζικές συναλλαγές έως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία και τη ναυτιλία. Ενώ προειδοποιεί τις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν πως θα δεχτούν κυρώσεις εάν συνεχίσουν να το κάνουν.
Όπως μας πληροφορεί ο ιστότοπος AXIOS οι ΗΠΑ θεωρούν πως η ιρανική οικονομία δεν βρίσκεται σε καλή κατάσταση με βάση τις επιθέσεις που κατέστρεψαν μέρος των υποδομών και των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και που επικάθισαν στις επιπτώσεις των πολύχρονων κυρώσεων που οι ίδιες έχουν επιβάλλει στο Ιράν από το 1979 μέχρι σήμερα. Ειδικά οι τελευταίοι έξι μήνες οδήγησαν το εθνικό νόμισμα του Ιράν, το ριάλ, να χάσει το 22/% της αξίας του, ο πληθωρισμός έχει σκαρφαλώσει στο 70%, η οικονομία της χώρας συρρικνώθηκε κατά 5,5%. Αποτέλεσμα οι ακριβότερες εισαγωγές, οι μεγάλες αυξήσεις σε αγαθά και είδη πρώτης ανάγκης, η μεγάλη μείωση του πραγματικού εισοδήματος των λαϊκών οικογενειών αλλά και πίεση στα μεσαία στρώματα, ενώ η ανεργία έχει φτάσει στο 9% και των νέων έχει ξεπεράσει το 23%. Η βασική πηγή εσόδων, οι εξαγωγές πετρελαίου, περιορίζεται συνεχώς, από 1,4 εκ. βαρέλια/ημέρα το 2025, στα 823.000 τον Ιούνιο και σε 534.000 τον Ιούλιο.
Με βάση το ποιες χώρες είναι οι βασικές χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν, οι ΗΠΑ έχουν ένα μεγάλο πρόβλημα αλλά και κάποιες δυνατότητες στην εφαρμογή του οικονομικού στραγγαλισμού τους.
Το μεγάλο πρόβλημα ακούει στο όνομα Κίνα, που είναι ο δεύτερος εισαγωγέας προϊόντων του Ιράν (17,8 δις δολ) και ο πρώτος προορισμός των εξαγωγών του Ιράν (14,58 δις δολ) με τις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου του Ιράν στην Κίνα να αντιπροσωπεύει το 80% των πετρελαϊκών εξαγωγών του. Και είναι πρόβλημα διότι οι ΗΠΑ έχουν πολύ μικρή δυνατότητα να εκβιάσουν την Κίνα με κυρώσεις. Την τελευταία φορά που οι ΗΠΑ προσπάθησαν να το κάνουν, οπισθοχώρησαν, όταν η Κίνα απείλησε με διακοπή των εξαγωγών σε σπάνιες γαίες. Το γεγονός όμως ότι τα ΗΑΕ είναι η πρώτη χώρα σε ποσοστό εξαγωγών στο Ιράν (22 δις δολ) και μέσω αυτών το Ιράν αποκτά πρόσβαση και σε δυτικά προϊόντα που οι κυρώσεις του στερούν, προσφέρει στις ΗΠΑ μια σημαντική δυνατότητα διατάραξης της οικονομίας του Ιράν. Ανάλογη δυνατότητα δίνεται στις ΗΠΑ με βάση τις εμπορικές συναλλαγές του Ιράν με το Ιράκ (εισάγει προϊόντα ύψους 12 δις από το Ιράν) και την Τουρκία (εισαγωγέας- εξαγωγέας αγαθών ύψους 6,1 δις- 11,1 αντίστοιχα).
Βέβαια, είναι κοινός τόπος πως το Ιράν, με βάση τις πολύχρονες κυρώσεις κάθε είδους που υφίσταται από το 1979, έχει μεγάλη εμπειρία και έχει εξελίξει σε μεγάλο βαθμό μηχανισμούς και κανάλια προσαρμογής τους και κυρίως παράκαμψης των κυρώσεων. Επιπλέον η Ρωσία, που επίσης υφίσταται τις δυτικές κυρώσεις, έχει κάθε λόγο να βοηθήσει το Ιράν σ’ αυτό το πεδίο, όσο βέβαια της το επιτρέπουν οι ανάγκες ανταπόκρισής της στον πόλεμο με τις ΗΠΑ-Δύση στην Ουκρανία. Ενώ και η Κίνα κάθε άλλο παρά απίθανο είναι να συντρέξει στην στήριξη του. Εξάλλου, παρά τα όρια που υπάρχουν στις ολοένα και πιο σφικτές σχέσεις του ρωσικού και του κινέζικου ιμπεριαλισμού με μια περιφερειακή δύναμη όπως το Ιράν, κανένας από τους δύο δεν θα ήθελε να δει το Ιράν να οπισθοχωρεί έναντι των απαιτήσεων του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Πολύ περισσότερο να ξαναμπεί στο τραπέζι η πιθανότητα ανατροπής του γεωπολιτικού του προσανατολισμού.
Μιλούν ξανά τα όπλα
Οι ΗΠΑ λοιπόν συνεκτιμώντας την κεντρικότητα του ζητήματος των Στενών του Ορμούζ (που οι ίδιες δημιούργησαν!), τη μεγάλη εξάρτηση του Ιράν από τις εξαγωγές πετρελαίου και τα όρια που (θα) έχουν τα μέτρα οικονομικού στραγγαλισμού προχωρούν σε κινήσεις που δείχνουν μια μεγαλύτερη/αναβαθμισμένη στόχευση. Με στόχο να αναιρέσουν μέρος ή και να ανατρέψουν συνολικά τις έως τώρα αποτυχίες τους. Γνωρίζοντας ότι σε αντίθετη περίπτωση, αφαιρούνται πόντοι από την ισχύ τους και τραυματίζεται η δυνατότητα τους να φοβίζουν τους εχθρούς και να ευθυγραμμίζουν τους συμμάχους τους στις δικές τους επιδιώξεις.
Η διοίκηση Τραμπ έχει αποφασίσει να επιβάλλει μια νέα επιχειρησιακή πραγματικότητα στα Στενά του Ορμούζ. Με στόχο όχι μόνο να αμφισβητήσει την δυνατότητα του Ιράν να τα ελέγχει αλλά και για να του απαγορεύσει ουσιαστικά να εξάγει έστω και ένα βαρέλι πετρελαίου, ώστε να το οδηγήσει πράγματι σε οικονομική ασφυξία. Επιστρατεύει τα E/A-18G Growler, που τώρα περιπολούν πάνω από τη Μέση Ανατολή και σημειωτέον έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον αποκλεισμό της Βενεζουέλας. Τα E/A-18G Growler δεν είναι απλά μαχητικά αεροσκάφη: εντοπίζουν, «τυφλώνουν»/μπλοκάρουν αλλά και καταστρέφουν εχθρικά ραντάρ και συστήματα επικοινωνιών, καταστρέφουν αντίπαλα drones, προσφέρουν ισχυρή «ηλεκτρονική ασπίδα» προστασίας στα υπόλοιπα μαχητικά αεροσκάφη των ΗΠΑ. Η CENTCOM (η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ) ανακοινώνει ότι έχει ήδη εκτρέψει 75 εμπορικά πλοία ενώ οι ΗΠΑ τις τελευταίες μέρες προκαλούν αλλεπάλληλα στρατιωτικά πλήγματα ενάντια στο Ιράν.
Ο Μπέσεντ που στις 20/8 ανέφερε ότι η στρατηγική οικονομικής ασφυξίας θα πετύχει «προκαλώντας πτώση του καθεστώτος», επανήλθε δηλώνοντας ότι η Τεχεράνη έχει μόνο τρεις επιλογές: «Είτε οι Φρουροί της Επανάστασης θα στραφούν εναντίον του ίδιου τους του μηχανισμού, είτε ο λαός θα εξεγερθεί εναντίον τους, είτε το Ιράν θα επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να καταλήξει σε μια συμφωνία που θα μπορεί να τηρήσει». Θέτοντας έτσι ξανά τις μάξιμουμ και τις μίνιμουμ επιδιώξεις των ΗΠΑ σε κοινή θέα.
Η ιρανική ηγεσία, όπως ήταν φυσικό, απάντησε στα χτυπήματα των ΗΠΑ με επιθέσεις πυραύλων και drones σε αμερικανικούς στόχους στην περιοχή. Έτσι και αλλιώς γι’ αυτήν, ακόμα και χωρίς τα στρατιωτικά πλήγματα, το ζήτημα είχε τεθεί. Θα περιμένει μέχρι να στραγγαλιστεί η δοκιμαζόμενη ήδη οικονομία της χώρας, γεγονός που μπορεί να διακυβεύσει ακόμα και την δική της ύπαρξη ή θα απαντήσει στον «οικονομικό στραγγαλισμό» ξαναστέλνοντας την «καυτή πατάτα» στα αραβικά καθεστώτα και δια μέσω αυτών και στις ΗΠΑ;
Βέβαια στη σημερινή κατάσταση έχει αναδειχθεί ένα πιο σημαντικό ερώτημα: εάν η επανάληψη των επιθέσεων στις αμερικανικές βάσεις, αρκεί ως απάντηση στις ΗΠΑ; Και συνολικότερα: μπορεί η στρατιωτική κλιμάκωση από την πλευρά του Ιράν έναντι μιας πολύ ισχυρότερης δύναμης, να οδηγήσει σε καλά για το ίδιο αποτελέσματα;
Γι’ αυτό οι πληροφορίες (ή «πληροφορίες») που δημοσιοποίησαν οι Financial Times για χτυπήματα του Ιράν σε αμερικανικές βάσεις στην Ευρώπη (π.χ. στην βάση Besmer στην Βουλγαρία) ή για τη καταστροφή των ποντισμένων στα Στενά του Ορμούζ καλωδίων δικτυακής διασύνδεσης, έρχονται στην επιφάνεια ταυτόχρονα με την συζήτηση στο εσωτερικό της ιρανικής άρχουσας τάξης για το πώς πρέπει να διαχειριστεί το Ιράν τον πόλεμο με τις ΗΠΑ.
Η δημόσια δήλωση του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν ότι ίσως θα ήταν προτιμότερο το Ιράν να «τερματίσει τον πόλεμο σήμερα», όσο ακόμη βρίσκεται, όπως υποστήριξε, σε θέση «ισχύος και αξιοπρέπειας», είναι ενδεικτική του προβληματισμού και των διχασμών που υπάρχουν στην ιρανική ηγεσία.
Ωστόσο η κίνηση των ΗΠΑ να συνδυάσουν τον «οικονομικό στραγγαλισμό» με στρατιωτικά χτυπήματα εντός του Ιράν στην πράξη μάλλον αποδυναμώνει τον προβληματισμό αυτό και επιβεβαιώνει τα επιχειρήματα της πλευράς που θεωρεί ότι η διέξοδος βρίσκεται στο να αυξήσει το κόστος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, πριν από οποιαδήποτε προσπάθεια για συμβιβασμό και μια νέα ενδεχομένως συμφωνία.
Η Συμφωνία της Μέκκα
Οι αιτίες, οι προσδοκίες, τα όριά της και ο ρόλος των ΗΠΑ
Στις 7 Αυγούστου στην πόλη Μέκκα της Σαουδικής Αραβίας η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας. Πρόκειται για μια αμυντική συμφωνία βάση της οποίας μια ένοπλη επίθεση σε ένα από τα τρία αυτά κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίων όλων. Λόγω αυτής της διατύπωσης, πολλοί έσπευσαν να κάνουν αναφορές στο άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και να μιλήσουν για ίδρυση του «Ισλαμικού ΝΑΤΟ», κάτι το οποίο απέχει από την πραγματικότητα και κυρίως από τις δυνατότητες των χωρών αυτών. Ας μην ξεχνάμε, επιπλέον, ότι και οι σχέσεις για παράδειγμα μεταξύ της Τουρκίας με τη Σαουδική Αραβία ήταν γεμάτες εντάσεις τις προηγούμενες δεκαετίες.
Θα ήταν απίθανο η όλη εξέλιξη να μην ήταν σε γνώση της αμερικάνικης διοίκησης. Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία διατηρούν στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ. Ωστόσο το ότι πέρασαν αρκετές μέρες μέχρι να τη «χαιρετήσει θερμά» ο Αμερικανός πρόεδρος, δείχνει τον προβληματισμό και τα ερωτήματα που γεννά για τις ΗΠΑ αυτή η συμφωνία. Γι’ αυτό, είναι πέρα από βέβαιο, ότι θα προσπαθήσουν να παρέμβουν και να επηρεάσουν τα χαρακτηριστικά που αυτή θα πάρει, ώστε να λειτουργήσει προς όφελος τους ή έστω να μην περιπλέξει περισσότερο τα σχέδιά τους στην περιοχή.
Το προχώρημα της συμφωνίας φαίνεται να πάτησε:
α) στην αδυναμία των ΗΠΑ να παρέχουν την ασφάλεια και τη σταθερότητα που χρόνια τώρα υπόσχονταν στους συμμάχους τους στην περιοχή
β) στα κενά που αφήνει η πολιτική τους και στα ιδιαίτερα συμφέροντα και επιδιώξεις της κάθε χώρας που θεωρεί ότι δεν καλύπτονται με τις υπάρχουσες συμμαχίες και
γ) στις ανησυχίες που έχουν προκαλέσει οι επεκτατικές κινήσεις του Ισραήλ στην περιοχή.
Οι όροι της στρατιωτικής συνεργασίας που θα έχουν μεταξύ τους οι εμπλεκόμενες χώρες της συμφωνίας δεν έχουν αποσαφηνιστεί ακόμη. Η κάθε μία έχει τους δικούς της γεωπολιτικούς στόχους που θα προσπαθήσει να εκφράσει μέσα από αυτήν. Ας δούμε πολύ συνοπτικά: η Τουρκία είναι μια μεγάλη στρατιωτική δύναμη που προσπαθεί με διάφορες κινήσεις να κερδίσει το ρόλο της περιφερειακής δύναμης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, με δηλωμένη έχθρα με το Ισραήλ και αντικρουόμενα συμφέροντα με το Ιράν. Η Σαουδική Αραβία είναι μια σημαντική πετρελαιοπαραγωγός χώρα που έχει ανταγωνισμό με το Ιράν και με τους Χούθι και τη Χεζμπολάχ που αυτό στηρίζει, αλλά και με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Το Πακιστάν είναι η μόνη μουσουλμανική χώρα με πυρηνικό οπλοστάσιο και έχει αντιπαλότητα με την Ινδία, η οποία πολλαπλασίασε τελευταία τις σχέσεις της με το Ισραήλ και τα ΗΑΕ. Συνολικά οι τρεις χώρες θα ήθελαν να κατακτήσουν τον ρόλο ενός «τρίτου πόλου» αποτροπής απέναντι στην περιφερειακή επιρροή τόσο του Ιράν όσο και του Ισραήλ, κάτι καθόλου εύκολο.
Ζητούμενο, όπως δήλωσε και ο Ερντογάν, είναι η επέκταση της συμφωνίας, θέτοντας πιο συγκεκριμένα τη συμμετοχή της Αιγύπτου. Η συμμετοχή της Αιγύπτου, μιας χώρας που μπορεί να μην είναι πια η «ναυαρχίδα του αραβικού κόσμου», αλλά εξακολουθεί να έχει σημαντικό «ειδικό βάρος» στην περιοχή, θα έδινε πιθανά άλλες δυνατότητες στην κίνηση αυτή των τριών. Όμως η Αίγυπτος για την ώρα μένει εκτός, έχοντας τους δικούς της σοβαρούς ενδοιασμούς για το τι είναι προς το συμφέρον της, στη βάση και των σχέσεών της με το Ισραήλ (και των αξόνων με τη χώρα μας και την Κύπρο). Από την άλλη, μόνο τυχαίο δεν είναι το γεγονός ότι τα ΗΑΕ δεν καλέστηκαν στην Μέκκα. Πέρα από το γεγονός ότι οι σχέσεις ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας χαρακτηρίζονται από έντονο ανταγωνισμό, οι τρεις χώρες δεν καλοβλέπουν τη στενή στρατιωτική συμμαχία που έχουν αναπτύξει τα ΗΑΕ με το Ισραήλ και την Ινδία.
Το Ιράν, που διέψευσε ότι καλέστηκε να συμμετάσχει, δηλώνει δημόσια ότι δεν αντιλαμβάνεται ως απειλή τη συμφωνία, αλλά αντίθετα την βλέπει ως αμφισβήτηση της αμερικανικής παρέμβασης στην περιοχή. Στην πραγματικότητα, δεν μπορεί να είναι σίγουρο για τα χαρακτηριστικά που αυτή θα πάρει, όταν έχει ανοιχτά μέτωπα με δύο από τις τρεις χώρες που συμμετέχουν.
Το πως θα προχωρήσει αυτή η συμφωνία, το αν και σε τι βαθμό θα αποκτήσει πολιτικό και στρατιωτικό βάθος, το αν θα διευρυνθεί και το αν θα φέρει αλλαγή στις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή είναι ζητήματα ανοιχτά.
Εξ αρχής η συμφωνία δεν σημαίνει ρήξη των εμπλεκόμενων χωρών με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Αποτελεί παρόλα αυτά μια πολιτική «δήλωση» ότι οι χώρες της Μέσης Ανατολής αναπτύσσουν τα δικά τους δίκτυα συνεργασίας χωρίς να βασίζονται αποκλειστικά στις ΗΠΑ. Γεγονός που ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός θα λάβει σοβαρά υπόψη στις επόμενες κινήσεις του στην περιοχή.
Προσπάθειες και δυνατότητες
Νέοι και παλιοί αγωγοί για παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ
Όσο η σύγκρουση ΗΠΑ/Ισραήλ-Ιράν στη Μ. Ανατολή παραμένει ενεργή, ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός θα βρίσκεται αντιμέτωπος με τα αδιέξοδα και τις αδυναμίες που εμφανίζει να πετύχει «ολοκληρωτικά» τους επιμέρους στόχους σε κάθε πεδίο. Παράλληλα καλείται να ξεπεράσει και ένα σημαντικό πρόβλημα που δημιούργησε ο ίδιος. Την αποδυνάμωση του ελέγχου που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ ή και τη -μερική έστω- παράκαμψη της σημασίας τους. Μιας και με τα μέχρι τώρα δεδομένα του 6μηνου πολέμου, φαίνεται ότι η ιρανική πολιτική ηγεσία έχει τον τελευταίο λόγο για το καθεστώς διαχείρισής τους. Αν προστεθεί στον λογαριασμό και η πιθανότητα αποκλεισμού, όπως έχει απειλήσει η ιρανική ηγεσία, και των Στενών του Μπαμπ αλ Μαντέμπ, με την βοήθεια των Χούθι, η ανάγκη αντιμετώπισης αυτών των εξελίξεων, γίνεται πιο επιτακτική.
Ένα -πιο μεσοπρόθεσμο- τμήμα της «λύσης» στο παραπάνω επιχειρούν να δώσουν οι ΗΠΑ μέσω ενεργειακών διαδρομών που προωθούνται στην περιοχή με την συνεργασία των κρατών του κόλπου. Μέχρι τώρα εναλλακτικές και συμπληρωματικές διαδρομές αναβαθμίζονται (αγωγός SUMED, Αίγυπτος), αναβιώνουν με ανοιχτή παρέμβαση των Αμερικάνων, παλιότεροι αγωγοί (Ιράκ-Συρία) που είχαν αχρηστευθεί λόγω πολέμων.
Ορισμένοι προτεινόμενοι ή υφιστάμενοι αγωγοί, αντιμετωπίζουν την ανασφάλεια του πολέμου ( όπως αυτοί που συνδέονται με τη Σαουδικής Αραβία και τα ΗΑΕ) καθώς περνάνε από περιοχές εντός της εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων. Άλλοι αντιμετωπίζουν την πολιτική αστάθεια της περιοχής, τους ανταγωνισμούς και αντιθέσεις (Τουρκία-Ιράκ) μιας και η λειτουργία τους διακόπηκε επανειλημμένα λόγω διαφορών μεταξύ της Βαγδάτης, της Άγκυρας και της Αυτόνομης Περιφερειακής Κυβέρνησης των Κούρδων στο Ιράκ. Σε όλες τις περιπτώσεις φαίνεται ότι οι υπάρχουσες και πιθανές μελλοντικές «λύσεις» είναι πολύ πιο κοστοβόρες, χρονοβόρες και δεν μπορούν να καλύψουν σε καμία περίπτωση τα 20 εκατομμύρια βαρέλια/ημέρα πετρελαίου που μεταφέρονταν μέσω των Στενών. Οι χώρες της Ασίας εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από την λειτουργία των Στενών. Αυτή η πραγματικότητα της αγοράς έχει σημασία, επειδή πολλές από τις εναλλακτικές διαδρομές κατευθύνουν το πετρέλαιο μακριά από τους κύριους πελάτες του.
Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός εφόσον δεν κατάφερε να γονατίσει το Ιράν και να πετύχει τους στόχους του μετά από 180 ημέρες πολέμου, αφού δεν επιλέγει την κλιμάκωση της σύγκρουσης (αν και φλερτάρει τυχοδιωκτικά με αυτή κάποιες στιγμές), επιδιώκει να πετύχει μια συμφωνία με κάποιες υποχωρήσεις της ιρανικής ηγεσίας. Σε αυτή την εναλλαγή διαπραγματεύσεων, κυρώσεων, αποκλεισμών και εκατέρωθεν πολεμικών χτυπημάτων, τα Στενά του Ορμούζ έχουν αναδειχθεί σε νούμερο ένα διαπραγματευτικό όπλο του Ιράν. Οι αγωγοί αποτελούν μια αισιόδοξη επιδίωξη να περιοριστεί η σημασία τους. Καθώς και μια προσπάθεια στοίχισης των δυσαρεστημένων μοναρχιών της περιοχής πίσω από τα σχέδια των ΗΠΑ, παραχωρώντας τους ενεργειακό και γεωπολιτικό ρόλο στην περιοχή.
Σε ποιο βαθμό θα ευοδωθούν τα αμερικάνικα σχέδια για τους αγωγούς μένει να φανεί και σε κάθε περίπτωση αυτό θα εξαρτηθεί σημαντικά από την εξέλιξη της συνολικής ιμπεριαλιστικής τους κίνησης στην περιοχή.
Σύγκρουση Τουρκίας – Ισραήλ
Οι ανταγωνιστικές σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ πλησιάζουν στο «κόκκινο», - αν δεν έφτασαν ήδη,- μετά την ισραηλινή επίθεση, στις 18 Αυγούστου, στην αεροπορική βάση Αμπού Ζουχούρ στη βορειοδυτική Συρία, που ελέγχει η Τουρκία. Απειλές και δηλώσεις εκατέρωθεν, από τους ηγέτες των δύο χωρών, συνεχίζονται, ανεβάζοντας τη θερμοκρασία της αντιπαράθεσης.
Από την πλευρά του ο Τραμπ δήλωσε την επόμενη μέρα ότι είχε ενημερωθεί για την επιδρομή, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες! Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα γεγονότα, όχι μόνο έδωσε «πράσινο φως», αλλά ενδεχόμενα ενεπλάκη και σε σχέδιο παραπλάνησης του Ερντογάν. Πάντως αξιωματούχοι των ΗΠΑ, με προεξάρχοντα τον πρέσβη στην Τουρκία και ειδικό απεσταλμένο για τη Συρία, Μπάρακ, δηλώνουν ότι η επιδρομή ήταν «μια περιττή κλιμάκωση».
Το σημερινό σκηνικό ξεκινά από το μακρινό 2011 με τις καθεστωτικές ανατροπές σε Τυνησία, Αίγυπτο (προσωρινά), και Λιβύη. Έκτοτε οι πιέσεις των ΗΠΑ προς τον Ερντογάν, να στηρίξει τους αντιπάλους του Άσαντ, ήταν ασφυκτικές και τελικά απέδωσαν. Η ανατροπή Άσαντ, την άνοιξη του 2025, ήταν η τελευταία «πράξη του δράματος». Η Συρία διαιρέθηκε σε δύο ζώνες επιρροής: το Ισραήλ στον Νότο και η Τουρκία στον Βορρά. Αυτή η κατάσταση φαίνεται να οδηγείται σε ανατροπή μετά τον πρόσφατο βομβαρδισμό. Αν εξελιχτούν τα πράγματα, όπως ίσως τα σχεδιάζουν ΗΠΑ-Ισραήλ, τότε είναι προφανές τι επιφυλάσσουν στην Τουρκία του Ερντογάν, που τελείωσε τη «βρόμικη δουλειά».
Η ισραηλινή κυβέρνηση προχωρά σε μια σημαντική επανεκτίμηση της αυξανόμενης τουρκικής επιρροής στη Συρία, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν θα ανεχθεί τουρκική στρατιωτική παρουσία εκεί. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός εκτιμά ότι… «αυτό το μήνυμα δεν ελήφθη και έπρεπε να το δείξουμε με αυτό που ονομάζουμε, στην ορολογία μας, κινητικούς τρόπους»! Μια μόνιμη και ισχυρή παρουσία της Τουρκίας στη Συρία ή ακόμα και στον Λίβανο, ανατρέπει ισορροπίες που διαμορφώθηκαν στην περιοχή εδώ και δεκαετίες.
Νέο λοιπόν μήνυμα με «κινητικούς τρόπους», δηλαδή μέσω προληπτικού πολέμου! Το ανοικτό ερώτημα είναι πως θα απαντήσει η Τουρκία; Πρόσφατα τουρκικά πολεμικά απώθησαν πλοία των ισραηλινών στη Μεσόγειο. Θα υπάρξει συνέχεια; Πάντως, εκτιμήσεις κυβερνητικών αξιωματούχων και Ισραηλινών ΜΜΕ, κάνουν διάκριση ανάμεσα στην παρουσία της Τουρκίας στη Συρία και «στη δημιουργία μιας μόνιμης και επιχειρησιακής τουρκικής στρατιωτικής υποδομής στη χώρα». Πράγμα που δηλώνει παραδοχή ότι είναι πρακτικά αδύνατη η εξάλειψη της πολιτικής και στρατιωτικής επιρροής που έχει η Τουρκία στη Συρία, ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα της χώρας. Εκτιμούν ότι η Άγκυρα έχει δημιουργήσει στη βόρεια Συρία ένα ευρύ πεδίο επιρροής, μέσω πολιτικών δομών και οικονομικών σχέσεων.
Ωστόσο η επίθεση αυτή είναι ένα μήνυμα ότι το Ισραήλ κόβει οριστικά κάθε συζήτηση για διανομή της Συρίας σε ζώνες επιρροής με την Τουρκία. Το μήνυμα από πλευράς ΗΠΑ είναι γενικότερο: δεν αφορά μόνο τη Μ. Ανατολή αλλά συνολικά τις εκτός συνόρων εμπλοκές της Τουρκίας από Καύκασο και το Κασμίρ μέχρι την Αφρική.
Ταυτόχρονα τα μηνύματα ΗΠΑ-Ισραήλ προς την Τουρκία για τη Συρία, δεν περιορίζονται μόνον στη Τουρκία. Αποτελούν προειδοποίηση προς τους υπόλοιπους φιλόδοξους περιφερειακούς παίκτες, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία, που πρόσφατα συνυπέγραψαν με την Τουρκία τη Συμφωνία της Μέκκας.
Σήμερα στην περιοχή της Μ. Ανατολής, με τις διαχρονικές γεωπολιτικές σταθερές, διακυβεύονται υπαρξιακά ζωτικά συμφέροντα των ΗΠΑ και Ισραήλ. Και η Συρία είναι ένας σημαντικός κρίκος. Ωστόσο η σημερινή συγκυρία, παίρνει αυτά τα εκρηκτικά χαρακτηριστικά, καθώς επιχειρείται η συνολική αναδιαμόρφωση της ευρύτερης περιοχής.
Γεγονός, ωστόσο, είναι πως μια ανοικτή σύγκρουση Τουρκίας – Ισραήλ θα καταστήσει ακόμα πιο περίπλοκη την εξέλιξη της πολεμικής κλιμάκωσης ΗΠΑ-Ιράν.
ΧΒ
