Το «Μνημόνιο Κατανόησης» ΗΠΑ – Ιράν και η Μέση Ανατολή
Η «επόμενη μέρα» είναι εδώ: αντεγκλήσεις και ανακατατάξεις σε ένα περίπλοκο τοπίο
Μετ’ εμποδίων προχωρούσαν οι συζητήσεις μεταξύ Αμερικάνων και Ιρανών αξιωματούχων, με κύριο αντικείμενο την εφαρμογή των «προτεραιοποιημένων» σημείων/παραγράφων του Μνημονίου Κατανόησης, πριν οι επετειακές εκδηλώσεις των ΗΠΑ για τα 250 χρόνια ανεξαρτησίας και κυρίως το εξαήμερο εθνικό πένθος που κήρυξε η ηγεσία του Ιράν για να τιμήσει τον δολοφονημένο από τον βομβαρδισμό της 28ης Φεβρουαρίου αγιατολάχ Χαμενεΐ τις παγώσει.
Όπως αναμέναμε, ο δρόμος προς μια τελική συμφωνία αλλά και η ίδια εφαρμογή των σημείων του Μνημονίου είναι μακρύς, σπαρμένος με εντάσεις και όχι δεδομένος. Στο πρώτο πλάνο των συζητήσεων βρίσκονται το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, η κατάσταση στον Λίβανο και το ξεπάγωμα των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και κεφαλαίων. Μετά από αυτά τα καθόλου εύκολα προς συμφωνία ζητήματα, βρίσκονται εξίσου σοβαρά και δισεπίλυτα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, για το οποίο ο Τραμπ θέλει -όπως έχουμε ξαναγράψει- να αποσπάσει συμφωνία έστω και σε κάτι καλύτερη από αυτήν του 2015, και η άρση των πολύχρονων δυτικών κυρώσεων. Και με την κάθε πλευρά να κινείται αναλόγως για να προωθήσει τις θέσεις της.
Ιδιαίτερα οι ΗΠΑ, μετά την αποτυχία να εκπληρώσουν τους στόχους τους, κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους, διπλωματικά και στρατιωτικά, για να σχετικοποιήσουν/αναιρέσουν τις ιρανικές επιτυχίες. Έσπευσαν, μέσω της περιοδείας του Αμερικανού ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο, να καθησυχάσουν τις χώρες που επλήγησαν πιο πολύ από τις ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις (ΗΑΕ, Κουβέιτ και Μπαχρέιν) ότι μια τελική συμφωνία με το Ιράν δεν θα είναι σε βάρος των δικών τους συμφερόντων. Φυσικά ο Ρούμπιο έγινε δέκτης έντονων διαμαρτυριών για το ότι οι ΗΠΑ δεν μπόρεσαν να τους προστατεύσουν από τις ιρανικές επιθέσεις.
Η περιοδεία επισφραγίστηκε με τη συμμετοχή του Ρούμπιο στη Σύνοδο των ΥΠΕΞ του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Ομάν, Μπαχρέιν), όπου τόνισε πως οι ΗΠΑ θέλουν συμφωνία με το Ιράν «αλλά όχι με κάθε κόστος», ενώ αντιτάχθηκε στην επιβολή «τελών διέλευσης» στα Στενά του Ορμούζ. Από τα αντιδραστικά αραβικά καθεστώτα τέθηκε έντονα η ανάγκη περιορισμού του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος και της επιρροής του Ιράν στην περιοχή μέσω των «πληρεξούσιών» του (Χεζμπολάχ, Χούθι της Υεμένης).
Αμέσως μετά τις συναντήσεις αυτές η Wall Street Journal αποκάλυψε ότι οι ΗΠΑ μελετούν την απομάκρυνση των αμερικανικών βάσεων από το Κουβέιτ και τη Σαουδική Αραβία λόγω της εγγύτητάς τους στο Ιράν και τη μεταφορά τους πιθανά στο Ισραήλ, ενώ αντίθετα για τη βάση του 5ου στόλου στο Μπαχρέιν μελετάται η ενίσχυση/αναβάθμισή του. Ίδωμεν...
Πάντως, σαν άμεσο αποτέλεσμα των συναντήσεων αυτών πρέπει να θεωρηθεί η προσπάθεια του σουλτανάτου του Ομάν να εφαρμόσει ένα αμερικανικό σχέδιο για μια νέα, εναλλακτική πορεία διέλευσης, με μεγαλύτερη εγγύτητα στις ακτές του Ομάν, που προκάλεσε την απάντηση των Φρουρών της Επανάστασης (χτύπημα του πλοίου «Ever Lovely») και στη συνέχεια την επιδρομή των ΗΠΑ σε ιρανικές παράκτιες θέσεις.
Επιπλέον η συνάντηση αξιωματούχων Ιράν και Ομάν για το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ δεν κατέληξε πουθενά. Η πλευρά του Ομάν προωθεί ένα σχέδιο ανάλογο με αυτό των Στενών της Μάλακα (δημιουργία ταμείου, όπου τα κράτη θα προσφέρουν εθελοντικά χρήματα ως «τέλη θαλασσίων υπηρεσιών») έναντι των διοδίων-«τελών διέλευσης» που προωθεί το Ιράν. Γι’ αυτό τον σκοπό ο σουλτάνος του Ομάν επισκέφθηκε το Παρίσι, με τον Μακρόν να δηλώνει πως η Γαλλία θα συμμετέχει στην αποναρκοθέτηση, «προκειμένου να διασφαλίσουμε τις θαλάσσιες διαδρομές και να εγγυηθούμε την ελεύθερη και άνευ όρων διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ». Καταδεικνύοντας έτσι την ανάγκη των Ευρωπαίων ιμπεριαλιστών να έχουν λόγο στις εξελίξεις. Τελικά η ηγεσία του Ομάν μετά και τις ιρανικές πιέσεις αναγκάστηκε να δεχτεί ότι η αποναρκοθέτηση είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του Ιράν, ενώ στο ζήτημα των Στενών η διαπραγμάτευση συνεχίζεται.
Όσον αφορά το σιωνιστικό κράτος, το γεγονός ότι έχει σοβαρά πληγεί η εικόνα ενός φοβερού και τρομερού Ισραήλ δεν σημαίνει ότι δεν διατηρεί μια σημαντική για τα δεδομένα της περιοχής στρατιωτική δυνατότητα. Πολύ περισσότερο όταν οι αντιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να αναιρέσουν το γεγονός ότι το σιωνιστικό κράτος θα στηριχθεί με κάθε τρόπο και μέσο από το υπερατλαντικό αφεντικό.
Από την άλλη, μεσοπρόθεσμα, η ωμή βία και η φασιστική βαρβαρότητα που επιδεικνύει εναντίον του άμαχου πληθυσμού του Λιβάνου, η γενοκτονία εναντίον των Παλαιστινίων στη Λωρίδα της Γάζας και τη Δυτική Όχθη, η ακόρεστη δίψα του σιωνισμού για πλήρη κατοχή ολόκληρης της ιστορικής Παλαιστίνης δεν θα «μεταφραστεί» σε κάτι καλό για το σιωνιστικό μόρφωμα. Δεν είναι κυρίως ή «μόνο» το καθόλου αμελητέο γεγονός ότι το Ισραήλ είναι πιο απομονωμένο από ποτέ, έχει χάσει την καλή έξωθεν μαρτυρία που η δυτική προπαγάνδα είχε οικοδομήσει σε τόνους ψεμάτων. Είναι πως με τις πράξεις του δημιουργεί όλες εκείνες τις προϋποθέσεις που κάνουν αναπόφευκτη την καταστροφή αυτού του τερατώδους μηχανισμού αποικιοκρατίας, εποικισμού, κατοχής και απαρτχάιντ που έχει δημιουργήσει ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός στη Μέση Ανατολή.
Σε ένα άλλο πεδίο, η εργαλειοποίηση του κουρδικού ζητήματος από το Ισραήλ και η αντίστοιχη του Παλαιστινιακού από την Τουρκία (στο πλαίσιο μιας πολιτικής ανάδειξής της ως «προστάτιδας δύναμης» των μουσουλμάνων), που εγείρουν ζητήματα «ασφάλειας» για τον «απέναντι» και ταυτόχρονα αντανακλούν τη διεκδίκηση από τον καθένα περιφερειακού ρόλου, έχουν οδηγήσει τις δύο χώρες σε μια αυξανόμενη αντιπαλότητα. Οι εξελίξεις στη Συρία πρόσθεσαν ακόμη ένα ισχυρό σημείο τριβής. Ενώ η κίνηση του Ισραήλ να αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Αρμενίων από την Τουρκία όξυνε τα πνεύματα.
Βέβαια, δείγμα τού πόσο έχουν αλλάξει οι ισορροπίες και οι «κολεγιές» στην περιοχή, ο νεοεκλεγμένος και με τη στήριξη ΗΠΑ-ΕΕ Αρμένιος πρόεδρος κατήγγειλε το Ισραήλ για εργαλειοποίηση της γενοκτονίας. Έτσι ήθελε να υπερασπίσει τον φιλοδυτικό προσανατολισμό του, που περιλαμβάνει την αποκατάσταση των σχέσεων με την Τουρκία και την προώθηση του διαδρόμου Zanzegur με το Αζερμπαϊτζάν (αδελφή χώρα με την Τουρκία). Ένα Αζερμπαϊτζάν, βέβαια, που ως το άλλο πρόσωπο του Ιανού έχει αναβαθμίσει τις σχέσεις του με το Ισραήλ, προσφέροντάς του βάσεις εκτόξευσης ντρόουν κατά του Ιράν!
Όπως και να έχει, οι ΗΠΑ έχουν κάθε λόγο να κρατούν τις αντιθέσεις Τουρκίας – Ισραήλ σε ελεγχόμενα επίπεδα και να τις χρησιμοποιούν για να αναπαράγουν την επικυριαρχία τους και φυσικά δεν θα διστάσουν να παρέμβουν αν θεωρήσουν ότι αυτές ξεφεύγουν, προκαλώντας κι άλλα προβλήματα στην ήδη δύσκολη φάση που οι ίδιες βιώνουν στη Μέση Ανατολή.
«Τέλος», όπως ξαναγράψαμε, η ιρανική ηγεσία εξακολουθεί να βρίσκεται μπροστά σε ένα σύνολο ζητημάτων που πρέπει να αντιμετωπίσει. Παρά τα επιφαινόμενα, θα ήθελε μια πιο προβλέψιμη και, γατί όχι, μια σχετική αποκατάσταση των σχέσεων με τη Δύση και ειδικά με τις ΗΠΑ, ακόμα και αν αυτό δεν μπορεί να γίνει τώρα. Έχει σίγουρα την ανάγκη να δει πώς θα εξελίξει και μέχρι πού, τις αντικειμενικά πιο στενές σχέσεις που δημιουργήθηκαν με Ρωσία και Κίνα. Ερωτήματα που υπάρχουν και από την πλευρά της Ρωσίας και της Κίνας, και με δεδομένη την επιδίωξή τους να εκμεταλλευτούν την αμερικανική αποτυχία για να επεκτείνουν την επιρροή τους στη Μέση Ανατολή και τον πλανήτη. Επιπλέον το Ιράν βιώνει την αντίφαση μεταξύ της αναβάθμισης της περιφερειακής του δυνατότητας σε στρατιωτικό επίπεδο και της σοβαρής πολιτικής υποβάθμισης των σχέσεών του με τα αραβικά καθεστώτα.
Στο εσωτερικό, φανερά προσπαθεί να αντλήσει υπεραξία από την αντοχή που επέδειξε έναντι των ΗΠΑ-Ισραήλ, για να κερδίσει χρόνο και ανοχή. Στο ανώτερο επίπεδο ήδη σημειώνονται «γκρίνιες» για την αναστολή της λειτουργίας του κοινοβουλίου. Σημαντικά τμήματα της βιομηχανίας και των υποδομών του Ιράν είναι χτυπημένα, ενώ η ηγεσία έχει επίσημα παραδεχθεί το μεγάλο πρόβλημα που προκάλεσε ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ στις εξαγωγές πετρελαίου και άρα στα έσοδά του.
Έτσι, το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται μπροστά στην ανάγκη να κάνει τέτοιες επιλογές που να διατηρούν στοιχειωδώς την «κοινωνική συνοχή» και την πολιτική σταθερότητα, ενώ από την άλλη η αντιλαϊκή φύση του και τα χαρακτηριστικά της άρχουσας τάξης του Ιράν θα πιέζουν για φόρτωμα των βαρών στις πλάτες της ιρανικής εργατικής τάξης και του λαού.
Η «επόμενη μέρα» στη Μέση Ανατολή είναι «εδώ», είναι «τώρα», και παρ’ όλη τη ρευστότητα και τις αβεβαιότητες της, ήδη δείχνει πως δεν προμηνύεται ευοίωνη για τους λαούς της περιοχής, που παραμένουν στο περιθώριο των εξελίξεων.
Επί του πιεστηρίου
Είχε ολοκληρωθεί το άρθρο όταν έγιναν γνωστά τα νέα χτυπήματα των ΗΠΑ κυρίως στις στρατιωτικές υποδομές των παράκτιων περιοχών του Ιράν, ενώ επανέφεραν τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο. Ως αιτία αναφέρεται το χτύπημα, ένα εικοσιτετράωρο πριν, τριών πλοίων, για τα δύο από τα οποία Κατάρ και Σαουδική Αραβία δείχνουν το Ιράν. Το Ιράν απάντησε με 85 επιθέσεις στις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν.
Μετά και τις αντιφατικές δηλώσεις Τραμπ («η εκεχειρία έχει τελειώσει» και «η στρατιωτική ένταση θα τελειώσει πολύ γρήγορα») κατά τη διάρκεια της Συνόδου του ΝΑΤΟ, είχαμε νέες επιδρομές στο νότιο Ιράν, ενώ από την πλευρά της ιρανικής ηγεσίας μπήκαν στο στόχαστρο και οι αμερικανικές βάσεις στο Κατάρ.
Αν οι κινήσεις των ΗΠΑ αφορούν, όπως γράφουν εδώ και πολλές μέρες Κινέζοι αναλυτές, και την προετοιμασία για χερσαία απόβαση -μεταξύ Δεκέμβρη του 2026 και Μάρτη του 2027- είναι μάλλον πολύ παρακινδυνευμένο να το υποστηρίξουμε.
Ήταν και μια επίδειξη δύναμης στους «συμμάχους» του ΝΑΤΟ, που δεν συμμορφώνονται με τις αμερικανικές απαιτήσεις; Θα έχουν και ποια συνέχεια ή και κλιμάκωση;
Σε κάθε περίπτωση, με αυτές τις κινήσεις οι ΗΠΑ δείχνουν ότι δεν θα παραιτηθούν από την επιδίωξή τους να αποδυναμώσουν τον έλεγχο που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ και γενικότερα τις επιτυχίες του και αυτό θα δοκιμάζει ξανά και ξανά την εύθραυστη εκεχειρία.
