Τη στιγμή που στη Γενεύη συνεχίζονται οι συνομιλίες ανάμεσα σε εκπροσώπους της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης για το πυρηνικό πρόγραμμα της δεύτερης, τα κρίσιμα ζητήματα που τίθενται αφορούν τη μορφή και τις επιπτώσεις που θα είχε μια αμερικανική επίθεση στο Ιράν (την οποία προεξοφλούν τα διεθνή ΜΜΕ), η χρονική στιγμή που θα εκδηλωθεί, αλλά και ο στρατηγικά απροσδιόριστος στόχος της.
Επίσημα δεν έχει ανακοινωθεί το ακριβές αντικείμενο των διαπραγματεύσεων. Ο ιρανός ΥΠΕΞ, Αραγτσί, τελευταία πρόσθεσε ότι το Ιράν θα λάβει «τεχνικά και πολιτικά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης» για να διασφαλιστεί ότι το πυρηνικό πρόγραμμά του θα παραμείνει ειρηνικό, με αντάλλαγμα μέτρα άρσης των κυρώσεων. Θεωρητικά, η οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να επιτρέπει και στις δύο πλευρές να διεκδικήσουν τη «νίκη» και, επίσης, να είναι τέτοια που να μπορούν να συμβιβαστούν, τόσο το Ισραήλ όσο και οι χώρες του Κόλπου. Και στην περίπτωση αυτή, η διπλωματία μπορεί να είναι πολλαπλά προσχηματική.
Ταυτόχρονα η Ουάσινγκτον πραγματοποιεί μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή από την εισβολή στο Ιράκ το 2003. Οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει δραματικά τη στρατιωτική τους παρουσία στη Μ. Ανατολή, με προηγμένα συστήματα αεράμυνας, με μετακινήσεις δύο αεροπλανοφόρων, δεκάδες καταδρομικά πλοία και εκατοντάδες μαχητικά αεροσκάφη.
Αυτή η ταυτόχρονη πίεση, διπλωματίας και της στρατιωτικής απειλής, αποκαλύπτει ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν στην ουσία να επιτύχουν μια «ειρηνική λύση», αλλά να θέσουν το Ιράν σε μια ιδιότυπη ομηρία, κρατώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης ανά πάσα στιγμή. Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Μακόφσκι (από το Ινστιτούτο της Ουάσιγκτον για την Πολιτική στην Εγγύς Ανατολής, πρώην σύμβουλο του Ομπάμα), η κάθε πλευρά «ποντάρει» στα όρια της άλλης!
Αν η Ουάσιγκτον έχει ήδη αποφασίσει να επιτεθεί, θα το κάνει, ανεξάρτητα από τις ενέργειες του Ιράν. Απλά πρέπει να φταίει το Ιράν… Πραγματικά, τι θα εμπόδιζε τον Τραμπ να επαναφέρει την όξυνση, εάν το Ιράν ξαφνικά συμφωνούσε σε μια πλήρη συνθηκολόγηση στο πυρηνικό του πρόγραμμα; Θα μπορούσε να τη δικαιολογήσει με το «γεγονός» ότι το «τρομερό τρομοκρατικό ιρανικό καθεστώς πρέπει να καταστραφεί». Και σίγουρα δεν μετρά τόσο η όποια απώλεια γοήτρου του Τραμπ, αν δεν υπάρξει σαφής δέσμευση από το Ιράν για εγκατάλειψη των πυρηνικών του φιλοδοξιών.
Τα πυρηνικά δεν είναι το κρίσιμο ζήτημα. Αξιωματούχοι του Λ. Οίκου είναι σκόπιμα ασαφείς: «Αν οι Ιρανοί θέλουν να αποτρέψουν μια επίθεση, θα πρέπει να μας δώσουν μια προσφορά που δεν μπορούμε να αρνηθούμε»! Στην πραγματικότητα, εκείνο που δεν θα μπορούσαν να αρνηθούν είναι μια πλήρης παράδοση του Ιράν…
Ωστόσο οι ΗΠΑ δείχνουν ότι σταθμίζουν το βαθμό δυσκολίας της όποιας μορφής στρατιωτικής επιχείρησης. Είναι μεγάλη η «μπουκιά» και μπορεί να κάτσει στο λαιμό όχι μόνο του Τραμπ. Το θέμα δεν είναι ότι οι ΗΠΑ έχουν περισσότερες και καλύτερες βόμβες απέναντι στις δυνατότητες της Τεχεράνης, όπως εστιάζουν τα ΜΜΕ. Είναι η «επόμενη μέρα». Η στρατιωτική δράση είναι ευκολότερο να αρχίσει παρά να ελεγχθεί και πολύ πιο δύσκολο να μετατραπεί σε στρατηγικό αποτέλεσμα.
Η Ουάσινγκτον θεωρεί ότι η συντριπτική ισχύς θα έκανε την Τεχεράνη να υποκύψει, ενώ η Τεχεράνη πιστεύει ότι ο Τραμπ θέλει να αποφύγει μια παρατεταμένη σύγκρουση που μπορεί να οδηγήσει σε γενικευμένη ανάφλεξη. Με τη σειρά της απειλεί: «Όλες οι βάσεις, οι εγκαταστάσεις και τα περιουσιακά στοιχεία των εχθρικών δυνάμεων στην περιοχή θα αποτελούσαν νόμιμους στόχους». Πρόσφατα επίσης έκανε ασκήσεις για ταχεία ανάπτυξη θαλάσσιων ναρκών. Σε αυτόν τον καμβά κινούνται οι διαπραγματεύσεις, που εμφανώς αποτελούν στοιχείο ελιγμών των ΗΠΑ.
Το πεντάγωνο θεωρεί ότι οι στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ θα είναι σε επιχειρησιακή ετοιμότητα στα μέσα Μαρτίου. Από τη μεριά του ο Τραμπ έδωσε προθεσμία 10-15 ημερών, πριν κηρύξει ακόμη μια «περιφανή» εκστρατεία. Υπάρχει ωστόσο μια κρίσιμη ημερομηνία που ίσως σημάνει πολλά για το μέλλον της περιοχής. Το συμβούλιο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) έχει προγραμματιστεί να συγκληθεί στις 2 Μαρτίου για πέντε ημέρες. Εκεί, οι διπλωμάτες αναμένεται να εξετάσουν ένα νέο ψήφισμα καταδίκης, το οποίο θα μπορούσε να παραπέμψει την Τεχεράνη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ανοίγοντας το δρόμο για διεθνείς κυρώσεις ή στρατιωτική επέμβαση.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο περιορισμένης στρατιωτικής επίθεσης κατά του Ιράν, χωρίς όμως να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Πηγές με γνώση των παρασκηνίων επισημαίνουν ότι στο τραπέζι βρίσκεται στρατηγική σταδιακής κλιμάκωσης. Πιθανότατα θα είναι μια κοινή δράση των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αλλά με ευρύτερο πεδίο εφαρμογής — και πιο απειλητική για το καθεστώς — από τον 12ήμερο πόλεμο τον περασμένο Ιούνιο. Ιδανική κατάληξη; Η ανατροπή του καθεστώτος και η δημιουργία περιβάλλοντος όπου οι ΗΠΑ έχουν το πάνω χέρι. Ωστόσο το συγκεκριμένο σενάριο κρίνεται υπερβολικά αισιόδοξο.
Αν φύγει ο Χαμενεΐ, θα είναι αναμφίβολα το τέλος μιας εποχής, αλλά όχι η γέννηση ενός νέου Ιράν. Γιατί το κλειδί της μετάβασης το κατέχει το σώμα των «Φρουρών της επανάστασης» (IRGC). Η μετα-τάξη θα ελέγχεται από αυτό το σώμα και μόνο η διάλυσή του θα μπορούσε να δημιουργήσει πραγματικό και αξιοποιήσιμο πολιτικό χώρο.
Με αυτό το δεδομένο, κάθε στρατιωτική επέμβαση που στοχεύει και στις δομές εξουσίας (όπως το IRGC) χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές κοινωνικές δυνάμεις κινδυνεύει να ενισχύσει την ίδια δομή που υποτίθεται ότι επιδιώκει να αποδομήσει. Η μετα-Χαμενεΐ εποχή θα είναι ένα σκληρό, περίπλοκο και αβέβαιο πολιτικό τοπίο, όπου σήμερα κάθε ρεαλιστική προσέγγιση είναι δύσκολη.
Πληροφορίες από Reuters και Axios ενισχύουν την εκτίμηση ότι η εκστρατεία που σχεδιάζει η Ουάσινγκτον κατά του Ιράν θα έχει διάρκεια πολλών εβδομάδων, πράγμα που ενεργοποιεί φόβους ότι δεν θα περιοριστεί μόνο στη Μ. Ανατολή. Και εδώ είναι ένα βασικό ζήτημα που συνήθως οι δυτικές αναλύσεις προσπερνούν. Το Ιράν τόσο για τη Ρωσία όσο και για την Κίνα έχει τεράστια στρατηγική και γεωοικονομική σημασία. Τα περί το Ιράν τεκταινόμενα αναδεικνύουν κρίσιμες αντιθέσεις για τους βασικούς ιμπεριαλιστές: σχηματικά, από τη μια Ρωσία/Κίνα με τους BRICS και από την άλλη οι ΗΠΑ και η παραπαίουσα Ευρώπη.
Γενικό ζητούμενο των ΗΠΑ είναι ο έλεγχος όλης της περιοχής της Μ. Ανατολής. Το Ισραήλ είναι μεν ο τοπικός σημαντικός παίκτης, αλλά οι ΗΠΑ δεν είναι ο απόλυτος άρχοντας. Το Ιράν, όποια εξέλιξη και αν έχει, θα καθορίσει όχι μόνο την τύχη της Μ. Ανατολής αλλά και τον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη, θυμίζοντας ότι οι άγριες ιμπεριαλιστικές αντιπαραθέσεις και ο ανειρήνευτος ανταγωνισμός τους είναι εδώ, υπάρχουν, επιμένουν και οξύνονται.
ΧΒ
