“Μήπως είχε δίκιο ο Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς;”

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις “ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ” το βιβλίο του καθηγητή Δημήτρη Κρέμου, με τον παραπάνω τίτλο. Με τη “βιογραφική αναδρομή στην κοινωνική και πολιτική δράση του Ι. Στάλιν”, που κάνει ο Δ. Κρέμος, αναδεικνύει -όπως ο ίδιος τονίζει και στον πρόλογο του βιβλίου- τα κύρια αίτια που οδήγησαν “αφενός στην κατασυκοφάντηση του Στάλιν (και σε συνέχεια, στην κατάρρευση του σοβιετικού καθεστώτος) κι αφετέρου να συμβάλλει στο μέτρο του δυνατού στην αποκατάσταση της προσωπικότητας ως και του έργου του Στάλιν...”.

Μέσα από τις βιογραφικές αναδρομές του Ι. Στάλιν δίνεται με τον πλέον παραστατικό, ντοκουμενταρισμένο και τεκτηριωμένο τρόπο η αδιάκοπη αντιπαράθεση του ιμπεριαλιστικού κόσμου προς το πρωτόγνωρο κοινωνικό σύστημα της ανθρώπινης ιστορίας, το σοσιαλισμό, που οικοδομούνταν στην ΕΣΣΔ.

Ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να θυμηθεί, να γνωρίσει και να μάθει γεγονότα και στοιχεία που είτε πέρασαν στη λήθη, είτε σκόπιμα παραμένουν καταχωνιασμένα, για να βοηθούν την άγνοια, είτε τόσο αποκαλυπτικά, λες και η σημερινή πραγματικότητα κάτι να μας θυμίζει.

Για παράδειγμα αναφέρεται: “Όμως η επιμονή όλων των καπιταλιστικών κρατών στο να πετύχουν τη διάλυση της ΕΣΣΔ εντείνεται μέρα με την ημέρα και ιδιαίτερα μετά από μια σειρά μυστικών επαφών μεταξύ άγγλων και γάλλων επισήμων”!!

Αυτόν τον ισχυρισμό του τον τεκμηριώνει ο Δ. Κρέμος όχι μόνον αναφερόμενος σε ομιλίες του Στάλιν και σε επίσημα ντοκουμέντα του ΚΚΣΕ, αλλά και σε δηλώσεις και θέσεις της άλλης πλευράς, όπως το παρακάτω δημοσίευμα του αμερικανικού Τύπου: “Όλες οι ενέργειες του Χίτλερ αποβλέπουν στην κατάληψη της Πολωνίας, της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας, με σκοπό το άνοιγμα δρόμου προς τα πετρέλαια της Κασπίας... Και καλά θα κάνουν οι Αγγλογάλλοι να αφήσουν τη Ρωσία στην τύχη της. Ετσι θα οδηγηθεί και η Γερμανία σε μια στρατιωτική εξάντληση, όπως συνέβηκε και με την Ιαπωνία στην Κίνα. Θα αποφύγουν έτσι οι Αγγλογάλλοι μια στροφή του Χίτλερ προς επέμβαση στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης”.

Βέβαια, γνωρίζουμε ότι αυτή τη στάση (του ξεκούραστου πυγμάχου) την υιοθέτησαν ο Τσόρτσιλ και οι δυτικοί, δίχως ν’ αποφύγουν, ωστόσο, τη στροφή του Χίτλερ προς τη Δ. Ευρώπη, την οποία ήθελε ως σίγουρα νώτα, όταν θ’ άνοιγε το Ανατολικό μέτωπο, ενάντια στην ΕΣΣΔ κι από κει και μετά να κατακτούσε την... κοσμοκρατορία.

Δεν είναι μόνο η συστηματοποιημένη παράθεση σοβαρών και σημαντικών ιστορικών στοιχείων πριν, στη διάρκεια και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά κι αυτών που προηγήθηκαν κι ακολούθησαν την ίδια την Οκτωβριανή Επανάσταση, στοιχεία που σε κάνουν να εδραιώνεις την πεποίθησή σου ότι πράγματι ο Ι. Β. Στάλιν είχε δίκιο! Οτι πάλεψε στη ζωή του, αδιάλειπτα, ενάντια στην αντίδραση, ότι στάθηκε πάντα αταλάντευτα από τη μεριά της επανάστασης κι ότι στις κρίσιμες στιγμές (εκεί που φαίνεται ο καπετάνιος) έδειξε ότι ήταν ένας ηγέτης μεγάλου βεληνεκούς.

Το βιβλίο του Δ. Κρέμου πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να διαβαστεί, να συζητηθεί και ν’ αποτελέσει ένα ακόμη έναυσμα για ν’ ανοίξουν, σ’ ένα νέο επίπεδο, οι συζητήσεις γύρω από τα καίρια ζητήματα του κινήματος, αυτά που διαπραγματεύεται και το βιβλίο.

Με όλο το σεβασμό προς το συγγραφέα - αγωνιστή και για να σταθούμε στο πνεύμα του κι όχι στους “αστικούς τύπους” θα θέλαμε, έστω κι επιδερμικά, να θέσουμε δύο - τρία ζητήματα γύρω από το βιβλίο.

Καταρχήν η μεθοδολογική προσέγγιση του τεράστιου ζητήματος της κατάρρευσης του σοβιετικού καθεστώτος έχουμε την εντύπωση ότι γίνεται με τρόπο μονοσήμαντο, έως και αντιδιαλεκτικό. Αναφέρει ο Δ. Κρέμος: “Είμαι σήμερα πεπεισμένος ότι η κυριότερη και βαθύτερη αιτία της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ οφείλεται αποκλειστικά στη (“μη επαρκή πολιτική επαγρύπνηση”) που επικράτησε, κυρίως, στα χρόνια μετά το θάνατο του Στάλιν”.

Η “επαγρύπνηση”, που μπορεί ν’ αφορά σειρά μέτρων για να προστατευθεί ένα κοινωνικό καθεστώς, μια πολιτική γραμμή, μια οργάνωση, δεν μπορεί να υποκαταστήσει το κοινωνικό καθεστώς, την πολιτική γραμμή, την οργάνωση και πολύ περισσότερο την ιδεολογία, τις φιλοσοφικές αντιλήψεις κ.λπ. Συνεπώς, εάν αναφέρεται ως κύρια αιτία, τότε ίσως μπερδεύεται η αιτία με το αιτιατό.

Η έλλειψη επαγρύπνησης δεν μπορεί να καταλογισθεί στον Χρουστσόφ και στους διαδόχους του, διότι αυτοί είχαν αναλάβει εργολαβία να επαγρυπνούν για το αντίθετο, για το αν η παλινόρθωση του καπιταλισμού βαδίζει καλά και αν η ιδιότυπη αστική τάξη, που είχε δημιουργηθεί στους κόλπους του σοβιετικού καθεστώτος, εδραίωνε τις θέσεις της. Συνεπώς το 1989 δεν κατέρρευσε κάποιο σοβιετικό καθεστώς, αλλά ένα ερμαφρόδιτο, μεταβατικό, ιδιότυπο κοινωνικό καθεστώς, αυτό της παλινόρθωσης του καπιταλισμού, της μετάβασης από το σοσιαλιστικό εγχείρημα στον καπιταλισμό της “ελεύθερης αγοράς”.

Η άποψη του Δ. Κρέμου ότι “η εγκατάλειψη, μετά το θάνατο του Στάλιν, της σκληρής πολιτικής γραμμής που ο ίδιος είχε χαράξει, στάθηκε η κύρια αιτία για την κατάρρευση της ΕΣΣΔ...”. Κατά τη γνώμη μας δεν εγκαταλείφθηκε η “σκληρή πολιτική γραμμή” του Στάλιν, αλλά απλά η πολιτική γραμμή του Στάλιν, γι’ αυτό και η χρουστσοφική ηγεσία συμπεριφέρθηκε πολύ σκληρά στους σταλινικούς, τους οποίους εξόρισε, φυλάκισε κι εξόντωσε (όρα Ν. Ζαχαριάδης, για ν’ αναφερθούμε μόνο σε μια δική μας περίπτωση).

Ήταν πολύ σκληρή η χρουστσοφική ηγεσία και οι συνεχιστές της απέναντι στους εσωτερικούς της αντιπάλους, τους κομμουνιστές, που υπεράσπιζαν το μαρξισμό - λενινισμό και το έργο του Στάλιν. Ήταν επίσης πολύ σκληρή απέναντι στις σοσιαλιστικές χώρες όπως Κίνα, Αλβανία κυρίως, γιατί δεν ακολουθούσαν τις υποδείξεις.

Αυτό που τελικά εμείς ισχυριζόμαστε είναι ότι δεν έφταιξε η σκληρή ή η λιγότερο σκληρή γραμμή, που ακολουθήθηκε μετά το θάνατο του Στάλιν, αλλά ότι ο Στάλιν στηρίχθηκε περισσότερο σε μηχανισμούς και λιγότερο στην κίνηση και στη δύναμη των μαζών. Δεν παραβλέπουμε κι ούτε αγνοούμε βέβαια τις συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή εκείνη, όμως η στήριξη στις μάζες, στη δημιουργικότητα κι αποφασιστικότητά τους δίνει τη δυνατότητα να γίνονται... θαύματα. Κι είμαστε βέβαιοι ότι η... σκληρή γραμμή του Στάλιν θα ‘ταν ένα απαλό θρόισμα απέναντι στην επαναστατική βία που θα ασκούσαν οι μάζες.

Συνεπώς η “πάλη γραμμών” που διαπέρασε το μπολσεβίκικο κόμμα κι όλα τα κόμματα ανά τον κόσμο, ως αντανάκλαση της πάλης των τάξεων, είναι κάτι που ο Μάο τσε Τουνγκ, μέσα από την εμπειρία της κινέζικης επανάστασης και της οικοδόμησης του σοσιαλισμού, κατάφερε ν’ αποδώσει μ’ έναν ικανοποιητικό τρόπο, θεωρητικά και πρακτικά, μέσα από την εμπειρία της Πολιτιστικής Επανάστασης.

Έχουμε επίσης τη γνώμη ότι η κύρια αιτία της κατάρρευσης αναζητείται αποκλειστικά στους εξωγενείς παράγοντες και δεν συνδυάζονται, δεν συνδέονται διαλεκτικά αυτοί οι παράγοντες με τους εσωγενείς. Έτσι, φωτίζεται η μια πλευρά του ζητήματος κι αγνοείται ή υποτιμάται η άλλη. Εάν δεν αναδεικνύεται η αλληλεπίδραση αυτών των δυο παραγόντων, τότε η αλήθεια για τα αίτια μπορεί να είναι μισή και τα συμπεράσματα, τα διδάγματα λειψά.

Και κάτι ακόμα. Το να μνημονεύεται ο Ι. Β. Στάλιν, το σημαντικό του έργο και η σπουδαία παρακαταθήκη που άφησε στους κομμουνιστές, στους επαναστάτες όλου του κόσμου, αυτό δεν σημαίνει ότι η... επιστροφή στη “σκληρή γραμμή του Στάλιν” (εάν αυτό εννοεί ο συγγραφέας και δεν τον αδικούμε) θα μας έλυνε το πρόβλημα της κατάρρευσης, της παλινόρθωσης, της στασιμότητας του σοσιαλιστικού εγχειρήματος. Τα προβλήματά του, πάντα, το κίνημα τα έλυνε με “εφόδους στον ουρανό”, κι αυτό μάλλον πρέπει να κάνει και σήμερα, πατώντας γερά τα πόδια του στη γη, όσο κι αν βρισκόμαστε στη διαστημική εποχή.

Προλεταριακή Σημαία, φ.396, 22/1/00