Βιβλία παντός καιρού
Προτάσεις για καλοκαίρι και χειμώνα

Υπάρχει η συνήθεια να προτείνονται βιβλία για διάβασμα λίγο πριν τις διακοπές. Υποτίθεται ότι οι περισσότεροι ξαναπιάνουμε βιβλίο στο διάστημα των διακοπών, αφού τον υπόλοιπο καιρό δεν προλαβαίνουμε καθώς είμαστε απασχολημένοι με την επιβίωση. Πρόκειται μάλλον για μύθο. Δύσκολα κανείς γυρνά σε μια συνήθεια που την έχει αποβάλει τον υπόλοιπο χρόνο. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι μάλλον κατά τη διάρκεια των διακοπών (όσοι βέβαια έχουν αυτό το προνόμιο) έχουμε ακόμα λιγότερο χρόνο. Τέλος πάντων, ποτέ τα πράγματα δεν είναι τόσο απόλυτα. Είναι όμως σίγουρο ότι τον Ιούλη κλείνει ουσιαστικά η εκδοτική χρονιά και ξαναρχίζει δειλά δειλά μέσα στο Σεπτέμβρη. Ακόμα κι αν ισχύει μόνο το τελευταίο, είναι μια καλή ευκαιρία για να προτείνουμε μερικά πρόσφατα βιβλία που για διάφορους λόγους δεν μπορέσαμε να παρουσιάσουμε όλο το προηγούμενο διάστημα. Για όποιον ενδιαφέρεται, μπορεί να ανατρέξει στην ιστοσελίδα του βιβλιοπωλείου όπου θα βρει συγκεντρωμένες τις βιβλιοκριτικές που δημοσιεύτηκαν στην ΠΣ. Ακόμα περισσότερο, θα μπορούσε κανείς να απευθυνθεί στο ίδιο το βιβλιοπωλείο για να διαλέξει αυτό που του ταιριάζει. Οι παρακάτω προτάσεις, εκτός του ότι είναι ελλειπείς δεν παύουν να εμπεριέχουν και το υποκειμενικό γούστο.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΟΙ ΚΟΣΜΟΙ
των J.M.Balencie και Α. De la Grange (επ.)

Μέρος της γαλλικής έκδοσης, η ελληνική με τον ολοκληρωμένο τίτλο: "Εξεγερμένοι κόσμοι, αντάρτικα, μιλίτσιες, τρομοκρατικές ομάδες", και τον διευκρινιστικό υπότιτλο "Εγκυκλοπαίδεια των πρωταγωνιστών, των συγκρούσεων και της πολιτικής βίας", κυκλοφόρησε τον περσινό Νοέμβρη, με τη μορφή του πρώτου τόμου (προγραμματίζονται άλλοι δύο). Σε αυτόν τον τόμο, γίνεται αναφορά στις χώρες της αμερικάνικης ηπείρου, στην Εγγύς και Μέση Ανατολή και στις χώρες του Μαγκρέμπ. Το βιβλίο συγκεντρώνει κείμενα 25 συγγραφέων, είναι δηλαδή συλλογική δουλειά και πρωτοεκδόθηκε στο Παρίσι το 2001 με την ευθύνη του J.M.Balencie, ερευνητή στο IRIS και του Α. De la Grange, δημοσιογράφου της Figaro. Αποτελεί μια σχετικά συνοπτική και περισσότερο πληροφοριακή παρουσίαση των ένοπλων κινημάτων και ομάδων ανά χώρα, ανεξάρτητα από ιδεολογίες και πολιτικές κατηγοριοποιήσεις, του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα και ώς τις μέρες μας και του κοινωνικοπολιτικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν.
Χωρίς να αποφεύγει, ορισμένες φορές, μια επιφανειακή και αρκετά δημοσιογραφική προσέγγιση (και μάλιστα από τη Δυτική σκοπιά), είναι αρκετά χρήσιμο για μια πρώτη προσέγγιση και ενημέρωση. Συνήθως τα κείμενα τελειώνουν και με βιβλιογραφικές και διαδικτυακές παραπομπές. Την εισαγωγή έγραψε ο Βαγγέλης Πισσίας, που έχει και την ευθύνη της επιμέλειας, και τη μετάφραση υπογράφει η Μαρίκα Μαλαφέκα.
(Εκδόσεις Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα 2003, σελ.506, 24€ )

Ο ΝΙΤΣΕ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ
του Ζήση Σαρίκα (επ.)

Ισως φανεί παράξενη σε κάποιους η συγκεκριμένη επιλογή-πρόταση. Δεν θα έπρεπε. Το φιλοσοφικό έργο του Νίτσε επηρέασε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τη σκέψη και τις ιδέες πολλών διανοητών και πολιτικών, οι οποίοι δεν περιορίζονται μόνο στο συντηρητικό στρατόπεδο. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι η ουσία των θέσεών του -τουλάχιστον τμήμα τους- συνεχίζει να παρεμβαίνει στη διαμόρφωση της πολιτικής και φιλοσοφικής αντίληψης διαφόρων τάσεων της ριζοσπαστικής σκέψης. Εστω και μέσα από την επεξεργασία διανοητών όπως ο Φουκώ και ο Ντελέζ. Αν θέλουμε να καταλάβουμε καλύτερα, για παράδειγμα, τη γοητεία που ασκεί το κίνημα των Ζαπατίστας στους μικροαστούς ριζοσπάστες ή ακόμα και το μούδιασμα πολλών και διαφόρων μπροστά στα χαρακτηριστικά της ιρακινής αντίστασης, θα πρέπει να ανατρέξουμε στην παραπάνω φιλοσοφική και πολιτική τάση. Αλλά αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα που δεν μπορεί να πιαστεί εδώ.
Ο Σαρίκας που επιμελήθηκε τη συγκεκριμένη ανθολογία κειμένων εκδίδει εδώ και χρόνια, σιγά και βασανιστικά, το έργο του Νίτσε σε νέες, καλές μεταφράσεις. Τα κείμενα της συλλογής βοηθάνε σαν εισαγωγή πριν τη μελέτη των ίδιων των κειμένων του Νίτσε. Πώς αντιλαμβανόταν την πολιτική ο Νίτσε, ποια η σχέση του με το φιλελευθερισμό και το μαρξισμό, πώς αξιοποιήθηκε από τους ναζί αλλά και τους μπολσεβίκους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σήμερα η σκέψη του Νίτσε; Επιβάλλεται, αν θέλουμε να αξιοποιήσουμε την εμπειρία του 20ού αιώνα για τις νέες διαλεκτικές συνθέσεις που επιζητούν οι αναγκαιότητες του 21ου αιώνα. Οπως επισημαίνει και ο Χορκχάιμερ: “Οι σκοποί του Νίτσε δεν είναι οι σκοποί του προλεταριάτου. Το προλεταριάτο όμως μπορεί να παρατηρήσει ότι η ηθική, την οποία του συνιστά ο Νίτσε, να είναι δηλαδή ανεκτικό, είναι απλώς παραπλάνηση γι’ αυτόν τον φιλόσοφο της άρχουσας τάξης. Ο ίδιος διδάσκει στις μάζες, που μόνον ο φόβος τις κρατάει, να συντρίψουν αυτό τον μηχανισμό. Όταν το καταλάβουν αυτό πραγματικά, τότε ακόμη και ο Νίτσε μπορεί να συμβάλλει στο να μετατραπεί η εξέγερση των δούλων στην ηθική σε προλεταριακή πράξη”.
(Εκδόσεις Νησίδες, Σκόπελος 2004, σελ. 149, 17€)

Η ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ
των Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ενγκελς

Μια πολύ επίκαιρη έκδοση για την οποία εκφράζουμε την ευχαριστία μας στο Σάββα Μιχαήλ που επιμελήθηκε την έκδοση και μετάφρασε τα κείμενα. Πρόκειται λοιπόν για μια ανθολογία κειμένων των Μαρξ και Ενγκελς για την κατάσταση στην Ασία, κυρίως σε Ινδία και Κίνα, και πώς οι αποικιοκρατικές δυνάμεις επιδίωξαν την πλήρη υποταγή των λαών της περιοχής. Τα κείμενα αυτά διατηρούν ακέραια την επικαιρότητά τους και μας βοηθάνε να καταλάβουμε την ιστορική πορεία και να προσεγγίσουμε καλύτερα τη σημερινή προσπάθεια των ασιατικών λαών να αποτινάξουν την ιμπεριαλιστική επιβολή, πολλές φορές με το όπλο στο χέρι. Η φρεσκάδα του λόγου σε υποχρεώνει να το ρουφήξεις, και το σπουδαιότερο, σε αναγκάζει να ψάξεις να μάθεις για το τι συμβαίνει σήμερα στην περιοχή. Ευελπιστούμε ότι θα παρουσιάσουμε σύντομα αυτό το βιβλίο αναλυτικότερα.
(Εκδόσεις Αγρα, Αθήνα 2003, σελ. , 10,50€)

ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΝΑΖΙ
του Ρ.Μάντελ
Η 11η Ολυμπιάδα που διοργανώθηκε από τη ναζιστική Γερμανία αποτέλεσε ευκαιρία για το ναζιστικό καθεστώς ώστε να αναδείξει τα «ιδεώδη» του ναζισμού. «Ιδεώδη» που αντιπροσώπευαν και υπηρετούσαν τους τότε σχεδιασμούς της άρχουσας τάξης της Γερμανίας για παγκόσμια κυριαρχία, με τη γνωστή κατάληξη στον Β΄Παγκόσμιο πόλεμο και το βαρύ τίμημα που πλήρωσαν εκατομμύρια ανθρώπων από αυτόν.
Η χρησιμοποίηση των Ολυμπιακών Αγώνων στην πολιτική δεν ήταν καινούριο φαινόμενο αλλά για πρώτη φορά αποτέλεσαν το έδαφος πάνω στο οποίο πάτησε η πιο καλοστημένη και οργανωμένη προπαγάνδα των ναζιστών προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι επιδιώξεις τους.
Οσο για τα ιδεώδη δεν ήταν άλλα παρά η εθνική υπεροχή της Αριας φυλής απέναντι στις «υποδεέστερες» και η φασιστική «ιδεολογία» απέναντι στον «εκφυλισμό» του κομμουνισμού.
Ο συγγραφέας αναλύει κυρίως την ιδεολογική πλευρά της υπόθεσης αλλά παρουσιάζει και την οικονομική και την πολιτική της πλευρά -διεθνώς και εσωτερικά.
(Εκδόσεις Ισνάφι, Αθήνα 2004, σελ. 394)

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΟΙ ΠΟΔΗΛΑΤΕΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
του Βασίλη Τσιράκη

Το μυθιστόρημα αυτό είναι το πρώτο βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη και μιλάει για πολύ οικείες και κοντινές καταστάσεις. Οι ποδηλάτες του χρόνου- όπως γράφεται στο οπισθόφυλλο- μας ταξιδεύουν μέσα από την ιστορία μιας φοιτητικής παρέας κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Αποτυπώνοντας τη συλλογική προσπάθεια για μια άλλη κοινωνία, εικονογραφούν τις συνέπειες της κατάρρευσης της "Μητρόπολης του σοσιαλισμού", αλλά και την αποτυχία της επανάστασης στη "μακρινή επαναστατημένη χώρα", περιγράφοντας την οδυνηρή προσπάθεια των "κλωσόπουλων" να σπάσουν το τσόφλι τους και να πετάξουν σε καιρούς χαλεπούς. Η διαρκής αναμέτρησή τους με το χρόνο μπλέκεται με την ερωτική ιστορία που εκφράζει το ανεκπλήρωτο και χρωματίζει την κίνηση, περισσότερο με την απουσία, παρά με την παρουσία. Γραμμένο για μια εποχή όπου εξαγγέλονταν το "τέλος της ιστορίας" και μια σειρά ακόμα αναπόδραστοι τελευταίοι σταθμοί, οι Ποδηλάτες του χρόνου αφηγούνται το διαρκές ταξίδι για ένα μέλλον που κρατάει ακόμη.
(Εκδόσεις Κοχλίας, Αθήνα 2004, σελ. 254)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΫΠΝΙΑ
του Μισέλ Φάις

Ο Μισέλ Φάις αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση στη σημερινή ελληνική λογοτεχνία. Σίγουρα δεν είναι ο μόνος που ξέρει να πλάθει τόσο όμορφα το λόγο και να δημιουργεί ξεχωριστούς κόσμους. Το μεγάλο προσόν του Φάις είναι ότι πρόκειται για ένα σύγχρονο λογοτέχνη που έχει πλήρη επίγνωση τόσο του περιβάλλοντος χώρου όσο και το τι συμβαίνει σήμερα στη λογοτεχνία. Προσοχή, η επιμονή κάποιου συγγραφέα στη μετα-μυθιστορία δεν σημαίνει και υποχρεωτικά ότι ακολουθεί επιτυχημένα τις σύγχρονες τάσεις. Αυτό όμως συμβαίνει σίγουρα με τον Φάις. Υπενθυμίζουμε το πρώτο του μυθιστόρημα, Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου, για το ξεκλήρισμα των Εβραίων της Κομοτηνής. Σε όλα του γενικά τα έργα επιμένει σ’ ένα διάλογο με την ίδια τη λογοτεχνία και τους συγγραφείς. Το τελευταίο του βιβλίο προσεγγίζει μια ιδιαίτερη μορφή των ελληνικών γραμμάτων, τον Βιζυηνό. Μέσα από επιστολές, ιατρικές αναφορές, ένα επιλεκτικό γλωσσάρι, που περιπλέκονται και συνδέουν την αφήγηση, ο αφηγητής παλεύει όχι μόνο με την ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας, αλλά ουσιαστικά με τη σημερινή της υπόσταση. Αν, από την άλλη, η λογοτεχνία εκφράζει την εποχή της, τότε σίγουρα αυτό το μυθιστόρημα έχει πολλά να μας πει. Ενώ συγχρόνως μας εξοικειώνει με τη σύγχρονη λογοτεχνία.
(Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2004, σελ. 180, 12€)

TO ΚΟΡΙΤΣΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
του Πραμούντια Ανάντα Τουρ

Για πρώτη φορά μεταφράζεται στα ελληνικά ο πιο γνωστός σύγχρονος ινδονήσιος συγγραφέας, ο Πραμούντια Ανάντα Τουρ. Γεννημένος το 1925, ο Πράμ, όπως συντομογραφικά συνήθως αναφέρεται, πέρασε 14 χρόνια φυλακισμένος στο νησί Buru, από το 1965 έως το 1979 από το φασιστικό καθεστώς Σουχάρτο. Υπήρξε από τους σχετικά τυχερούς, γιατί την περίοδο που φυλακίστηκε σχεδόν ένα εκατομμύριο ινδονήσιοι κομμουνιστές δολοφονήθηκαν σε μια από τις μεγαλύτερες σφαγές της σύγχρονης ιστορίας. Στην φυλακή έγραψε τα περισσότερα έργα του, αρκετά απο τα οποία έγιναν παγκοσμίως γνωστά. Η τετραλογία με το γενικό τίτλο Βuru Ouartet, που παρουσιάζει την εθνική αφύπνιση ενάντια στην ολλανδική αποικιοκρατία, έχει μεταφραστεί σε 28 γλώσσες, όπως και 26 άλλα βιβλία του. Στο νησί Buru, επέζησε κάτω από άθλιες συνθήκες σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας, χωρίς δικαστική απόφαση, ενώ για μερικά χρόνια, 1947-1949, υπήρξε φυλακισμένος και από τις ολλανδικές αποικιακές αρχές. Αρκετές φορές υποψήφιος για Νόμπελ, τα τελευταία χρόνια γνώρισε τη διεθνή αποδοχή, έχει μιλήσει σε πολλά πανεπιστήμια της Αμερικής και της Ευρώπης και ζει με την οικογένειά του σε μια μικρή πόλη, νότια της Τζακάρτας.
Πρώιμο έργο το Κορίτσι από την ακτή, είναι βασισμένο στην πραγματική ιστορία της γιαγιάς του συγγραφέα και γράφτηκε για να αποτελέσει μέρος μιας τριλογίας με θέμα την αναγέννηση του εθνικού κινήματος των Ινδονήσιων. Αποτυπώνει, μέσα απ την προσωπική διαδρομή ενος δεκατετράχρονου κοριτσιού από ένα ψαροχώρι της βόρειας Ιάβας, την αποικιοκρατούμενη Ινδονησία των αρχών του 20ου αιώνα, τις φεουδαρχικές δομές, την εξουσία της τοπικής ελίτ που συνεργάζεται με τους Ολλανδούς, τις κοινωνικές διαφοροποιήσεις, την καταπίεση της εξουσίας και τη μοίρα των φτωχών ανθρώπων. "Είσαι όλοι εκείνοι που αναγκάστηκαν να παλέψουν για το δικαίωμα στη ζωή" απαντά ο ίδιος ο συγγραφέας στο κορίτσι από την ακτή, όταν πλέον σε μεγάλη ηλικία, συνεχίζει να θεωρεί ότι είναι ένα τίποτα. Εστω και αργά, η ανακάλυψη αυτού του μεγάλου ινδονήσιου συγγραφέα, είναι αλήθεια μας γέμισε με όμορφα συναισθήματα.
(Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2003, σελ. 318, 12€)

Η ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΑΝ
της Anna Seghers

Παρότι πρόκειται για παλιότερη έκδοση, νομίζουμε ότι αξίζει να αναφερθούμε εδώ, έστω και καθυστερημένα εν είδει επανόρθωσης. Θα άξιζε βέβαια να αναφερθούμε πιο αναλυτικά, αλλά υποσχόμαστε να το κάνουμε όταν κυκλοφορήσουν στα ελληνικά και άλλα έργα της. Η Αννα Ζέγκερς (1900-1983) ανήκει σε κείνο το είδος των διανοουμένων που αγάπησαν υπερβολικά τον καταπιεσμένο λαό και πάλεψαν για την υπόθεσή του. Γερμανίδα εβραϊκής καταγωγής, κομμουνίστρια έζησε και συμμετείχε στα περισσότερα γεγονότα του 20ού αιώνα. Στη δεκαετία του ’30 πρόλαβε και έφυγε από τη ναζιστική Γερμανία. Το ταξίδι της εξορίας, μαζί με την οικογένειά της, περιελάμβανε τη Γαλλία και μετά την κατάληψη της χώρας από τα ναζιστικά στρατεύματα διάφορα μέρη της Αμερικής. Το FBI απαγόρευσε την είσοδό τους στις ΗΠΑ με αποτέλεσμα να καταλήξουν στο Μεξικό. Το 1947 επέστρεψε στην Ευρώπη και διάλεξε να ζήσει στην Ανατολική Γερμανία.
Στο Μεξικό έγραψε και τη συγκεκριμένη νουβέλα (1943-46). Πρόκειται για το δράμα του πολιτικού εξόριστου που αδυνατεί να ξεριζώσει από τη σκέψη του τον τόπο που εγκατέλειψε. Στην υπόθεση ανακατεύονται οι μνήμες από τη ξέγνοιαστη παιδική ηλικία, στο σχολείο λίγο πριν την έκρηξη του Α΄ΠΠ, με τα νέα από την εμπόλεμη Γερμανία. Ειδήσεις για την τύχη παιδιών που γνώρισαν τα πάντα: τη πρωτόγνωρη φρίκη του πρώτου πολέμου, το ναζιστικό εφιάλτη και το τέλος (“χάθηκαν” με την έννοια του “πέθαναν”) στα ερείπια του δεύτερου πολέμου. Παρά τον πόνο και την οδύνη των γεγονότων, δεν αναδύεται νοσταλγία για τα υποτιθέμενα αθώα χρόνια, αλλά αποφασιστικότητα για να μην ξανάρθουν τα βάσανα του φασισμού. Η έκδοση συμπληρώνεται με κατατοπιστικά στοιχεία για τη ζωή και το έργο της.
(Εκδόσεις Αγρα, Αθήνα 2000, σελ. 97, 7,50€)

ΕΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ
του N.Ντενένξ

Το Εγκλημα και μνήμη είναι ένα βιβλίο γραμμένο με τη μορφή αστυνομικού μυθιστορήματος. Ο πραγματικός στόχος του συγγραφέα βρίσκεται στην αποκάλυψη των συνταρακτικών γεγονότων της 17ης Οκτωβρίου του 1961 στο Παρίσι.
Πρόκειται για ένα από τα πιο φρικιαστικά εγκλήματα της αστυνομίας, και στην προκειμένη περίπτωση της γαλλικής, η οποία τη νύχτα εκείνη έπνιξε στο αίμα τη διαδήλωση των Αλγερινών που διαδήλωναν υπέρ της ανεξαρτησίας της χώρας τους από την αποικιοκρατική δύναμη της Γαλλίας.
Τη νύχτα αυτή και τις επόμενες, εκατοντάδες διαδηλωτές δολοφονήθηκαν στους δρόμους ή στα κρατητήρια της γαλλικής Ασφάλειας. Το γεγονός αυτό γίνεται τραγικότερο στη συνέχειά του εφόσον το γαλλικό κράτος έχοντας στο πλευρό την αγαστή συνεργασία των ΜΜΕ, φροντίζει να κρατηθεί στο σκοτάδι (!) το έγκλημα, το οποίο μόνο μετά το 1999 αποκαλύπτεται ουσιαστικά.
Ο πρόλογος του Ρ.Σωμερίτη, περιγράφει το φόντο της εποχής, εκθέτοντας την δική του άποψη για τα γεγονότα, που δεν ξεφεύγει από τα σοσιαλδημοκρατικά όρια. Αλλά τα γεγονότα που έρχονται στο φως μέσα από την κατά τα άλλα αστυνομική υπόθεση του βιβλίου αποτελούν μέρος της πρόσφατης ιστορίας του αντιαποικιοκρατικού κινήματος και της στάσης των αποικιοκρατικών δυνάμεων απέναντί τους. Αποτελούν επίσης ντοκουμέντα του πραγματικού ρόλου των κατασταλτικών και άλλων μηχανισμών του κράτους.
(Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2004, Σελ. 221)

φ.506, 24/7/04